ترجمه بحار الانوار (قسمت سوم از جلد پانزدهم) - موسوي همداني، ابوالحسن - الصفحة ٣٩ - اما اخبار و روايات در اين باب
خود دارد تصميم هم اراده را تحريك و تقويت نموده اراده قوى هم به اعضاء و جوارح فرمان ميدهد و آنها هم بطرف عمل حركت كرده و انجامش ميدهد.
خاطرات و افكارى كه موجب رغبت و تمايل مىشود بر دو گونه است ١- افكارى كه انسان را باعمال زشت متمايل ميكند يعنى كارهائى كه عاقبت و نتيجه زيانبارى دارد ٢- خاطرات و افكارى كه انسان را بكارهاى خوب و اعمال پسنديده كه در آخرت و عاقبت نافع و سودمند است ترغيب و تحريك مينمايد- بنا بر اين، دو رقم افكار و تصورات براى انسان هست و هر يك بحسب اصطلاح نامى و اسمى دارد. خاطرات خوب را الهام و خاطرات بد كه باعمال زشت سوق ميدهد وسواس ميگويند البته اين مطلب هم روشن كه اين دو رقم خاطرات حادث و نوظهورند (موجود نبودند و بعدا در دل انسان پديد آمدند) و هر پديده هم نياز به پديد آورنده دارد و اگر پديدهها مختلف و گوناگون باشند اين خود دليل بر اختلاف و گوناگون بودن علل و اسباب پديد آورنده است و اين اختلاف علل و اسباب در صورت اختلاف پديدهها چيزى است كه از سنه خلقت و روش آفرينش در دائره اسباب و مسببات استفاده مىشود واضح است وقتى كه فضاى خانه از اثر روشنى آتش مثلا روشن گشت و يا مثلا سقف او از اثر پخش دود سياه شد انسان مىفهمد كه آنچه علت و سبب روشنائى شده غير از آن چيزى است كه سبب تاريكى و سياهى شده است، همچنين روشنى قلب انسان علتى دارد و تاريكى و ظلمت آن علت و سبب ديگرى دارد علت و سبب خاطرات نيك كه انسان را بخير و خوبى ترغيب مينمايد ملك و فرشته است و علت پيدايش خاطرات بد كه بزشتى سوق ميدهد شيطان ناميده مىشود و آن رقت و لطافتى كه قلب آدمى را آماده پذيرش الهامات مينمايد توفيق گفته مىشود و آن حالتى را كه آمادگى بقلب ميدهد براى پذيرش وسوسه شيطانى اغواء و بخود رهائى و خذلان ميگويند چون وقتى معانى مختلف و مفاهيم: چند گونه باشد بايد هر يك از آنها لفظى و نامى جداگانه داشته باشد و ملك و فرشته هم موجودى است كه خدا آفريده و شان و شغل او رسانيدن خير و خوبىها و دانا ساختن انسان و نماياندن حق و حقيقت و بشارت بخوبى و آسايش و خداوند او را آفريده و براى همين كارها مطيع و مسخرش ساخته.
و شيطان هم موجودى است درست در مقابل فرشته كه مرتب از شر و بدى صحبت دارد و دستور بزشتى و فحشاء ميدهد و هنگام تصميم عمل نيك و خير انسان را ميترساند از فقر و تهيدستى. بنا بر اين وسوسه در مقابل الهام- شيطان در مقابل فرشته و توفيق در مقابل خذلان و بخود رهائى- و باين مطالب اشاره شده در آن آيه كه فرمود (ما از هر چيزى جفت آفريدهايم باشد شما پند گيريد سوره ذاريات ٤٩) چون تمام موجودات و