٤١- مصباح الشريعه حضرت صادق ٧ فرمود مراحل و مراتب تقوى سه قسم است ١- تقوائى كه هيچ عاملى جز احساس عظمت و لطف او و فانى شدن در راه خدا و نديدن خود و نيازهاى شخصى خود در آن دخالت ندارد كه چنين انسان كاملى از استفاده از جلال هم خوددارى ميكند تا چه رسد بموارد شبهه‌ناك بحد اقل خوراك و پوشاك قناعت مينمايد و بيش از اين حتى از كارها و غذاهاى مباح و حلال هم اجتناب ميورزد كه اين مرحله مربوط است بخواص اولياء و نخبه از برگزيدگان ٢- تقواى از خدا كه از ترس خدا و مقام الوهيت كه البته در اين مرحله امور شبهه‌ناك را هم علاوه بر محرمات كنار ميگذارد كه اولياء الهى و خاصان و برگزيدگان چنين هستند ٣- تقوى و خوف از آتش دوزخ و عذاب الهى انگيزه او است كه در اين صورت فقط محرمات را ترك نموده ولى از مباحات و حتى موارد شبهه چندان خوددارى نميكند كه اين مرحله تقواى عوام و توده سطحى است و اگر بخواهيم مثلى براى تقوى و مراتبش بياوريم بايد بگوئيم تقوى مانند آبى است كه در نهرى جريان دارد و در اطراف و حاشيه اين نهر درخت، درختهاى گوناگون از هر رقم ميوه و رنگ و طعم هست كه هر درختى بر طبق جوهر و ماهيت خود و ظرافت و بزرگى خود از آب نهر استفاده نموده و بتناسب رنگ و طعم و بوى خوى خود پس از جذب آب جلوه‌گر مى‌شود و بهره و استفاده مردم هم از اين اشجار و ميوه‌هاى آنها بميزان ارزش و اهميت آنها مختلف و ديد و ارزيابى مردم نسبت بآنها بر طبق كيفيت و چگونگى آنها است.

خداوند ميفرمايد صِنْوانٌ وَ غَيْرُ صِنْوانٍ يُسْقى‌ بِماءٍ واحِدٍ وَ نُفَضِّلُ بَعْضَها عَلى‌ بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ‌ شاخه‌هاى بهم پيچيده و غير بهم پيچيده كه همه آنها از يك آب سيراب ميشوند ولى در طعم و رنگ بعضى بر بعضى برترى و ارزش بيشترى دارند. نسبت بتقوى در باره اطاعات و عبادات نسبت آب است در باره درخت كه زنده‌كننده و روح بخش عبادت است و ارزشهاى متفاوت انسان در درجات و مراتب ايمان نظير انواع مختلف و گوناگون درختان و ميوه‌ها است كه در رنگ و طعم و مزه و بو با هم متفاوت و مختلف است هر كس در درجه بالاتر از ايمان قرار گرفته و روح باصفاترى داشته باشد تقوى و پرهيزگارى بيشترى دارد و هر كه با تقوى‌تر باشد عبادت او پاكتر و خالص‌تر است و هر آن كس كه چنين باشد به خدا نزديكتر و در درگاه الهى مقرب‌تر است و هر عبادتى كه بر پايه تقوى استوار نباشد هباء منثور است كه خداوند فرموده:

أَ فَمَنْ أَسَّسَ بُنْيانَهُ عَلى‌ تَقْوى‌ مِنَ اللَّهِ وَ رِضْوانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيانَهُ عَلى‌ شَفا جُرُفٍ هارٍ فَانْهارَ بِهِ فِي نارِ جَهَنَّمَ‌ آن كس كه اساس و پايه زندگى و اعمال و روش خود را بر پايه‌