مخلوقات (خارجى و حالات و افكار درونى) متقابل و جفت هستند و تركيب يافته از دو چيزند بجز ذات بسيط بارى تعالى كه هيچ مقابل و ضدى ندارد بلكه او ذات واحد يگانه حق است كه آفريننده جفت‌ها است و قلب انسان ما بين دو نيروى متخالف شيطان و ملك در كشش و جذب است- پيغمبر اكرم ٦ فرموده است: براى قلب ارتباطى با ملائكه و فرشتگان است كه بخوبى‌ها و پايان نيك وعده ميدهد و حالت تصديق و تسليم بحق در او يافت مى‌شود هر كس چنين حالتى را در خود احساس نمايد بداند كه اين از عنايات الهى است و سپاس خداوند را نموده و شكرگزارى كند و ارتباط ديگرى هم با شيطان و دشمن حق دارد كه نشانه‌اش وعده و ترغيب به بدى‌ها و تكذيب و باور نكردن حق و نهى و خوددارى از كارهاى خوب و خير- كسى كه خود را اين گونه به بيند از شر شيطان به خدا پناه برد سپس رسول اكرم ٦ اين آيه را تلاوت فرمود (شيطان از فقر و تهيدستى شما را مى‌ترساند بقره ٢٦٨).

و از نظر اينكه قلب بين اين دو كشش قرار گرفته و داراى دو گونه ارتباط است پيغمبر ٦ فرمود- قلب مؤمن ميان دو انگشت از انگشتان خداوند مهربان است- البته واضح است ذات منزه خداوندى انگشتى كه از گوشت و خون و استخوان تركيب يافته و داراى بندهائى است ندارد ولى چون حركت دادن اشياء، و برگرداندن و تغيير شكل آنها به نيروى دست و انگشتان است تعبير به انگشت شده چون داشتن انگشت در انسان بخودى خود و قطع نظر از كارهائى كه انجام ميدهد ارزشى ندارد و هدف نيست بلكه انگشت وسيله است براى تحريك و تغيير و كارهائى از اين قبيل- ذات بارى تعالى هم بوسيله مسخر نمودن فرشته و شيطان وسوسه و الهام در دلها ايجاد ميكند و آن دو تحت قدرت و فرمان خدا دل را از حالى بحالى و شكلى بشكل ديگر برميگرداند.

و قلب آدمى از نظر اصل خلقت و آفرينش شايستگى متساوى براى پذيرش آثار ملكى و شيطانى دارد و بحسب آفرينش هيچ يك از دو طرف ترجيح بر كفه ديگر ندارد فقط از جهت پيروى و متابعت خواسته‌هاى نفسانى و توجه بيشتر به شهوات و يا از جهت مخالفت هواهاى نفسانى و پشت پا زدن بآن اين كفه بر آن كفه ميچربد- اگر انسان دنبال خواست شهوة و غضب را گرفت در اين صورت خود را تحت سلطه و حكومت شيطان قرار داده و قلبش آشيانه و جايگاه شيطان خواهد شد چون منطقه حكمرانى و چراگاه او همان هواها و تمايلات نفسانى است و اگر با خواسته‌هاى شهوانى جنگ و جهاد كرد و خود را از سلطه و نفوذ آنها آزاد نمود و خلق و خوى خود را همانند خوى فرشتگان ساخت قلبش را جايگاه‌