و روشن است كه اين رقم بيان صحيح نيست پس بنا بر اين بايد گفت كه خداوند متعال ابتداء ابهام گوئى كرده و سپس توضيح داده كه دلهاى آنها از سنگ سخت‌تر است ولى نه با كلمه او اشد بلكه با اين تقسيم بندى كه از سنگها بعمل آورده‌ وَ إِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ ...

يعنى پس بنا بر اين دلهاى شما از سنگ سخت‌تر است چون پاره از آنها سرمايه بركات و خيرات است و نهرهاى آب از آن روان و منافع و خدماتى براى بشر دارد و بعضى از سنگ‌ها اگر جويها لبريز از آب ندارد لا اقل شكافى بر ميدارد و قطرات آبى از آن خارج مى‌شود گر چه بحد آن جويبارها نميرسد ولى اين دلها نه تنها منشأ خيرات و خدمات ارزنده نيستند، بلكه روزنه خير و اميدى از آنها ديده نميشود. سپس خداوند متعال فرمود وَ إِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ‌ بعضى از سنگهاى هنگامى كه بنام خدا و نام اولياء خدا محمد و على و فاطمه و حسنين و خاندان پاكيزه‌شان صلوات اللَّه عليهم اجمعين سوگند داده شوند از اثر احساس و درك عظمت مقام آنان متزلزل شده و از بالاى كوه سقوط ميكنند اما در دل تاريك و قساوت بار شما از اين احساسات خبرى نيست و خداوند هم از كردار شما غافل نيست و عالم و آگاه است و مطابق عدل خويش شما را كيفر خواهد داد و كيفرش ظالمانه نيست. حساب دقيق و شديد و عذاب دردناك در انتظار شما است. و اين توصيفى كه خدا از دلهاى آنان در اين آيات نموده نظير توصيفى است كه در سوره نساء ٥٢ آمده است (أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ فَإِذاً لا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيراً) اگر بهره‌اى از قدرت و ثروت داشته باشند خردلى بمردم خير نميرسانند. و همچنين توصيفى كه از سنگها فرموده همانند بيانى است كه در سوره حشر ٢١ دارد و لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى‌ جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ‌. اگر اين قرآن را بر كوه فرود آوريم خواهى ديد كه از احساس خوف و خشيت الهى فرو ميريزد و در فضا پراكنده ميگردد.

و اين نكوهش و سركوبى خداوندى هم متوجه قوم يهود و گروه دشمنان اسلام هم- هست ولى طائفه يهود چون عناد بيشترى داشتند از دو راه خطاكار بودند و از دو جهت با اسلام مخالفت ميكردند. شايد مقصود اين باشد كه هم راه لجاج و عناد و دشمنى علنى و هم از راه نفاق و دوروئى و اظهار اسلام به منظور كوبيدن اسلام و اين گونه توبيخ و نكوهش براى قوم يهود خيلى سنگين و گران آمد و لذا گروهى از بزرگان و زبان آوران آنها بر پيغمبر اسلام ٦ شوريده و اعتراض نموده گفتند يا محمد ٦ تو دارى از ما بدگوئى ميكنى و دلهاى ما را بر خلاف واقع و صفائى كه دارند و خدا هم خوب ميداند، قساوت بار و سخت‌تر از سنگ ميدانى ما قوم يهود اهل خير هستيم و خدمات فراوانى را انجام ميدهيم و روزه ميگيريم صدقه ميپردازيم و با فقراء و مستمندان مواسات و برادرى مينمائيم. رسول‌