٣- كافى ... ابو بصير گويد حضرت صادق ٧ بمن فرمود اى ابا محمد اسلام خود درجه و مرتبه‌اى است از كمال عرض كردم بلى (نعم). فرمود ايمان درجه بالاتر و مرتبه كاملتر از اسلام است عرض كردم بلى فرمود تقوى مرتبه فوق ايمان است گفتم بلى فرمود يقين مرتبه بالاتر از تقوى است عرض كردم بلى (نعم) فرمود باين مردم هيچ چيز كمتر از يقين داده نشده و شما آن درجه پائين و نازل از اسلام را در دست داريد مواظب باشيد كه همين مقدار كم از دست شما نرود.

بيان اينكه فرمود (اسلام درجه‌اى است) يعنى يكى از درجات و مراتب و يا اول درجه است و اين جمله استفهام است يعنى چنين نيست؟ و يا اخبار است و لفظ (نعم) هم در مقام پاسخ استفهام و هم در مورد تصديق بكار ميرود

(ما اوتى النّاس اقلّ من اليقين)

يعنى يقين از تمام چيزها و كمالاتى كه بمردم داده شده و نعمت يقين مقدار كمى داده شده و يا منظور اين باشد كه نعمت يقين در ميان مردم خيلى كم و نادر است و كمتر افراد داراى اين كمال هستند و گفته شده معناى اين جمله چنين است كه بمردم از نعمت يقين مقدار كمى هم داده نشده و البته اين معنا بعيد است ولى ظاهرا مطلبى كه بعدا خواهد آمد اين معنا را به ذهن اين گوينده آورده است و اينكه فرمود

(بادنى الإسلام)

شما درجه نازل اسلام را داريد شايد منظور از اسلام در اينجا جميع اعتقادات حقه بلكه مقدارى هم توام با عمل كه قبلا هم باختلاف معانى اسلام اشاره شد و ممكن است نظر حضرت آن مخاطب حاضر نبوده و مقصود عوام و مردم ساده از شيعيان باشد و گفته شده مقصود از

ادنى الإسلام‌

نزديكترين درجات باسلام است كه او ايمان باشد مانند جمله‌

يوسف احسن اخوته‌

يوسف بهترين برادران خود است و معناى حديث اين است شما شيعيان بحكم داشتن ايمان از سائر مردم به اسلام نزديكتر و حقيقت اسلام در شما بيش از ديگران هست (در حذر باشيد كه مبادا ايمان شما از دست شما برود) يعنى مبادا ناگهان ايمان از قلب برود از اين جمله معلوم مى‌شود كسى كه در درجه كامله از ايمان نباشد هميشه در معرض خطر سلب ايمان است بنا بر اين كسى كه اجتناب از گناه ندارد نبايد فقط بداشتن اعتقادات حقه و تشيع دل خوش كند زيرا ارتكاب معصيت در زوال ايمان بطور ناخودآگاه اثر ميكند چون اعمال صالح و شايسته و اخلاق نيك مانند قلعه محكمى است براى ايمان و نگهدارنده است از دست برد شياطين انسى و جنى‌

فايّاكم ان ينفلت من ايديكم‌

- جوهرى گويد فلان كار فلته بود يعنى ناگهانى و بدون تفكر و پيش بينى.

٤- كافى ... يونس گويد از حضرت رضا ٧ در باره ايمان و اسلام سؤال كردم‌