اى هشام، چگونه كردارت نزد خدا پاك باشد با آنكه دل از فرمان پروردگارت بازداشته باشى و بر عليه عقلت به طاعت هوست رفته باشى؟! اى هشام، شكيبائى بر تنهائى علامت نيروى عقل است، هر كس كه عقل و خردش به درجه‌اى رسيد كه شايسته دريافت علوم الهى گشت از اهل دنيا و دنياپرستان كناره گيرد، و بدان چه نزد خداست بپردازد، خداوند مونس او در وحشت، و يار و ياورش در تنهائى باشد، و موجب توانگرى و عزّت او هنگام فقر و بى‌كسى گردد.

اى هشام، مردم براى طاعت خداوند آفريده شدند، و هيچ نجاتى جز به طاعت او مقرّر نيست، و طاعت علم است و آگاهى، و دانش با آموزش بدست آيد، و آموزش توسّط عقل و خرد محكم و استوار گردد، و دانش جز از عالم ربّانى بدست نيايد، و شناختن آن عالم از راه عقل صورت پذيرد.

اى هشام؛ عمل اندك از فرد عاقل مقبول است و چند برابر و عمل بسيار از جاهل مردود است و ناپذيرفته اى هشام؛ براستى فرد عاقل به اندك از دنيا كه همراه حكمت باشد راضى و خوشنود است، ولى به كمبود حكمت كه همراه دنيا باشد راضى نشود، و بدين خاطر تجارت ايشان سود دهد و فايده بخشد.

اى هشام؛ اگر آنچه در حدّ كفايت است بى‌نيازت سازد؛ كمترين چيز دنيا كفايتت خواهد كرد، و چنانچه حدّ كفايت تو را بى‌نياز نسازد [ديگر] هيچ چيز دنيا تو را بى‌نياز نخواهد ساخت.

اى هشام، همانا خردمندان زياده بر احتياج دنيا را كنار نهادند تا چه رسد به گناهان، با اينكه ترك دنيا فضيلت است و ترك گناه لازم.

اى هشام؛ براستى خردمندان چشم از دنيا پوشيدند و ديده به آخرت دوختند، زيرا دريافتند كه دنيا؛ خواهانى است خواسته شده، و آخرت هم خواهان است و هم خواسته شده‌[١]، در نتيجه هر كس كه خواهان آخرت باشد، بهره خود را بطور

[١] علّامه مجلسى- رحمه اللَّه- گويد: دنياخواهان آدمى است تا كه روزى مقدّر را به او برساند، و خواسته شده است براى حريصى كه بيش از روزى خود مى‌خواهد. و آخرت خواهان آدمى است تا او را به زمان مرگش برساند، و خواسته شده براى كسى باشد كه با كردار شايسته در پى رسيدن به سعادت آخرت است.