تحف العقول ت جعفری - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٣٣ - سخنان پيامبر صلى الله عليه و اله و سلم در باره دانش، خرد، نادانى

كمال استفاده را ببرد، قسم به خدائى كه جانم در دست اوست، پس از مرگ توبه حاصلى ندارد، و پس از دنيا خانه و سرائى براى انسان جز بهشت و يا جهنّم نيست.

سخنان پيامبر ٦ در باره: دانش، خرد، نادانى‌

دانش را بياموزيد كه يادگيرى آن خير؛ و گفت و شنودش حمد و ثناى الهى، و تحقيق در آن جهاد است، و آموزش به جاهل صدقه است؛ و نشرش سبب نزديكى به خداست، زيرا دانش راهنماى حلال و حرام بوده و طالب خود را به بهشت مى‌برد، و همچنين همدم تنهائى؛ و دوستى است به وقت دورى از خانه و كاشانه؛ و راهنمائى در خوشبختى؛ و اسلحه‌اى بر عليه دشمنان، و زيب و زيور دوستان. خداوند به جهت دانش مردمى را رفعت بخشيده و در اعمال شايسته الگوئى جهت پيروى قرار داد. كارهاشان مورد توجّه؛ و آثارشان مورد بينش و راهنماست.

فرشتگان خواهان دوستى با ايشانند، زيرا دانش؛ هستى و زندگى بخش دلها و روشنائى ديدگان از نابينائى؛ و نيروى بدنها از سستى است.

اطاعت از خدا و شناخت و اقرار به يكتائى او، صله رحم، شناختن حلال و حرام؛ همه و همه در سايه دانش انجام شود، و دانش پيشواى خرد است.

و خداوند عقل را به سعادتمندان دهد و از بدبختان دريغ فرمايد. و نشانه فرد عاقل: صبر در برابر گستاخى نادان؛ و گذشت از كسى كه به او ستم كند، و فروتنى براى زيردست، و جلوزدن در تحصيل نيكى از بالادست خود، و عاقبت انديشى قبل از سخن گفتن؛ اگر نيك است بگويد و سود برد، و اگر زشت است سكوت كند تا سالم بماند، و به هنگام فتنه به خدا پناهنده شده، و دست و زبان خويش باز دارد، اگر رفتار شايسته‌اى ديد آن را غنيمت شمارد، هرگز شرم و حيا از او جدا نشود، و هيچ حرص و طمعى از او سر نزند، پس اينها ده خصلت شناسايى عاقل است.

و نشان نادان: ستم نمودن به دوست، درازدستى به زير دست، و تكبّر بر بالادست است، و گفتارش بدون انديشه است و سكوتش غفلت، و در صورت ابتلاى به فتنه در گرداب آن هلاك شود، و اگر رفتار شايسته‌اى بيند روى برگردانده و كندى كند، از گناهان گذشته خود هراسى ندارد، و در باقى عمر دست از گناهان نشويد، در كار نيك سستى كرده، و در آن كندى نمايد، و براى.