امّا جبرى كه معتقدانش دچار خطايند اين است كه: «خداى جليل و عزيز بندگان را مجبور به گناه كرده، و با اين حال آنها را عذاب مى‌كند»، و هر كس كه عقيده‌اش اين باشد، خداى را در حكمش به ستم نسبت داده و تكذيب كرده است.

[و با اين عقيده‌] كلام خدا را ردّ نموده كه فرمود: وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً: «و پروردگار تو به هيچ كس ستم نكند- كهف: ٤٩»، و نيز اين آيه: إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئاً وَ لكِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ‌: «براستى خدا بر مردم هيچ ستم نكند بلكه مردم بر خود ستم مى‌كنند- يونس: ٤٤»، همراه با آيات بسيار ديگرى در اين موضوع. پس هر كس كه گمان كند كه مجبور به گناه شده؛ گناه خود را بخدا ارجاع نموده و او را در عذاب خود منسوب به ظلم و ستم داشته است، و كسى كه خدا را ستمكار داند قرآن را دروغ شمرده، و هر كس كه قرآن را تكذيب كند به اجماع امّت به كفر گرائيده. و مثل اين عقيده همچون مردى است كه صاحب برده‌اى شده كه آن نه اختيارى از خود دارد و نه صاحب چيزى از متاع دنيا است، و اربابش هم مى‌داند، و با علم به اين موضوع به او دستور مى‌دهد كه به بازار رفته و جنسى برايش تهيّه كند، ولى بهاى خريد آن جنس را به او نمى‌دهد هر چند ارباب خود بدين مطلب واقف است كه تمامى اجناس تحت نظر صاحب آنها بوده و كسى جز با پرداخت قيمت مورد رضايت صاحبش؛ در برداشت آنها به طمع نيفتد. و ارباب خود را به عدل و داد وصف نموده و حكيم و غير ظالم مى‌داند، و غلامش را در صورت نياوردن اين جنس تهديد به كيفر و مجازات نمايد، هر چند كه خود مى‌داند صاحب جنس مانع او خواهد شد، و اينكه برده‌اش نه مالى دارد و نه به او بهائى پرداخته است. بارى چون آن بنده به بازار رفته تا جنس او را تهيّه كند درمى‌يابد كه صاحب جنس جز در مقابل بهايش آن را به وى نمى‌دهد، و خود بنده نيز بهاى آن را ندارد، در نتيجه نوميد و دست خالى به سوى اربابش باز گردد، و ارباب نيز بخشم آمده و او را مجازات مى‌كند. آيا عدل و حكم او ايجاب نميكند كه او را كيفر نكند؛ با اينكه او ميداند كه برده‌اش نه صاحب چيزى از متاع دنيا است، و نه خود پولى بدو داده؟! پس اگر او را مجازات كند در كيفرش ظالم است و متجاوز، و با اين كار آنچه از عدل و حكمت و داد خود شمرده همه را باطل ساخته، و اگر كيفرش نكند خود را در تهديدى كه نموده دروغگو بحساب آورده است، بنا بر اين تهديدى كه دروغ و ستم است با عدل و حكمت منافات دارد! و خداوند برتر است از آنچه ميگويند؛ برترى بزرگ! پس هر كس كه قائل به «جبر» يا هر عقيده‌اى كه‌