تحف العقول ت جعفری - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٣٦٢ - سفارشات امام كاظم
اى هشام، خداوند اينها را دليلى بر شناسائى خود قرار داده كه بىشكّ آنها را مدبّرى است، و فرموده: وَ سَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومُ مُسَخَّراتٌ بِأَمْرِهِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ: «و شب و روز و خورشيد و ماه را براى شما رام كرد، و ستارگان به فرمان او رام شدهاند، همانا در آن نشانههاست براى مردمى كه خرد را به كار مىبندند- نحل: ١٢» و فرموده: حم* وَ الْكِتابِ الْمُبِينِ* إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ: «حاء، ميم* سوگند به [اين] كتاب روشن و روشنكننده* كه همانا ما آن را قرآنى به زبان تازى فرو فرستاديم، باشد كه شما به خرد دريابيد- زخرف: ١ تا ٣»، و باز فرموده: وَ مِنْ آياتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ يُنَزِّلُ مِنَ السَّماءِ ماءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ: «و از نشانههاى او آنست كه برق را براى بيم (تا مسافران بترسند و احتياط كنند) و اميد (تا مايه اميد كشاورزان باشد) به شما مىنمايد؛ و از آسمان آبى فرو مىفرستد تا زمين را پس از مردگى آن زنده كند؛ همانا در آن براى مردمى كه خرد را كار بندند نشانههاست- روم: ٢٤».
اى هشام، سپس خردمندان را اندرز داده و به آخرت تشويق نموده، و فرموده:
وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ:
«و زندگى اين جهان بيش از سرگرمى و بازيچه نيست، و هر آينه سراى واپسين براى آنان كه پرهيزگارى كنند بهتر است، آيا خرد را كار نمىبنديد؟- أنعام: ٣٢»، و باز فرموده: وَ ما أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ زِينَتُها وَ ما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَ أَبْقى أَ فَلا تَعْقِلُونَ: «آنچه به شما داده شده كالاى زندگانى دنيا و آرايش آن است، و آنچه نزد خدا است بهتر و پايدارتر است، آيا خرد را كار نمىبنديد؟- قصص: ٦٠».
اى هشام، سپس هواپرستان را بيم عذاب داده و فرموده: ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ* وَ إِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِمْ مُصْبِحِينَ* وَ بِاللَّيْلِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ: «سپس آن ديگران را هلاك ساختيم* و هر آينه شما [اى قريش] بامدادان بر [ويرانه] آن مىگذريد* و شامگاهان نيز، آيا خرد را به كار نمىبنديد؟- صافّات: ١٣٦ تا ١٣٨».
اى هشام، سپس همراه بودن عقل با علم و آگاهى را بيان داشته، آنجا كه فرموده: وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ: «و اين مثلها را براى مردم مىزنيم، و جز دانايان آنها را درنمىيابند- عنكبوت: ٤٣».
اى هشام، سپس همراه بودن عقل با علم و آگاهى را بيان داشته، آنجا كه فرموده: وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ: و اين مثلها را براى مردم مىزنيم، و جز دانايان آنها را در نمىيابند- عنكبوت: ٤٣».
اى هشام، سپس بىخردان را سرزنش نموده، آنجا كه فرموده: وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً