شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٦٦ - تنبيه سوم اخبار من بلغ(تسامح در ادله سنن)

نكته چهارم. حدود احتياط: احتياط هم از ناحيه احتمال و هم از ناحيه محتمل دايره وسيع و گسترده‌اى دارد:

از ناحيه احتمال، جميع موارد احتمال را شامل مى‌گردد؛ يعنى احتمال وجوب، احتمال حرمت، احتمال قوى، احتمال ضعيف، احتمال متساوى الطرفين، شبهات حكميه و شبهات موضوعيه را در برگرفته و در تمام اين موارد احتياط حسن و رجحان دارد.

و اما از ناحيه محتمل: گاهى محتمل از امور مهمّه است، از قبيل دماء و فروج؛ در اين‌ها احتياط خيلى اهميت دارد. گاهى هم از امور مهمّه نيست. در تمام اين موارد احتياط حسن دارد و باز در موارد احتياط، لا فرق كه بيّنه بر موضوعى از موضوعات قائم باشد و يا خبر واحد بر حكمى از احكام قائم شود و يا هيچ‌كدام نباشد، بلكه مجرد احتمال باشد، همه جا احتياط رجحان دارد؛ زيرا قطعا ما را به واقع مى‌رساند.

بنابراين محدوده احتياط بسيار گسترده است و به اندازه منطقه البروج است، و لكن يك حد و مرز دارد و آن اينكه احتياط حسن است تا زمانى كه به عسر و حرج و ضرر و اختلال نظام معيشتى منتهى نشود و زندگى را فلج نكند و انسان را از جميع وظايف فردى و اجتماعى دور نكند. اگر به اين درجه رسيد نه تنها حسن ندارد، بلكه مبغوض است. پس بهتر آن است كه در تعيين محور احتياط چنين بگوييم: هرجا كه احتمال قوى است و يا محتمل نزد شارع اهم است، بايد احتياط كرد و هرجا احتمال ضعيف است يا محتمل چندان اهميتى ندارد، نبايد احتياط كرد تا اختلال نظام پيش نيايد.

تنبيه سوم: اخبار من بلغ (تسامح در ادلّه سنن)

سلسله رواياتى از معصومان عليهم السّلام وارد شده‌اند مبنى بر اينكه: «من بلغه ثواب فعمله كان له ذلك ...»؛ يعنى هر انسانى كه به گوش او برسد كه فلان عمل داراى ثواب است و وى به مجرد بلوغ، آن عمل را انجام دهد خداوند آن پاداش را به وى مى‌دهد.

نام اين اخبار در اصطلاح اهل فن عبارت است از «اخبار من بلغ» كه ما از اين روايات، چهار روايت را نقل مى‌كنيم:

١. صحيحة هشام بن سالم عن ابى عبد اللّه عليه السّلام قال: من بلغه عن النبى صلّى اللّه عليه و آله و سلم شى‌ء من‌