شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٦٥ - تنبيه دوم رجحان عقلى و حسن شرعى احتياط
نماز) ارشاد عقلى الزامى است؛ يعنى ما را ملزم به فعل مىكند و مىگويد اطاعت مولى لازم است. در اينگونه موارد اگر از سوى شارع امرى فرارسد مبنى بر اينكه «أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ» بر ارشاد وجوبى حمل مىشود.
٢. اگر مكلف علم اجمالى به وجوب ظهر يا جمعه عند المولى پيدا كند، باز هم ارشاد عقل الزامى است؛ چون در مخالفت آن عقاب وجود دارد و باز در اينگونه موارد هم امر شارع به احتياط امر ارشادى وجوبى خواهد بود.
٣. اگر مكلف احتمال وجوب بدهد، مثلا احتمال دهد كه دعا عند رؤية الهلال واجب است و اين احتمال مقرون به علم نباشد، بلكه شبهه بدوى باشد، ارشاد عقل غير الزامى خواهد بود و فقط حكم به حس و رجحان احتياط مىكند. در چنين مواردى اگر امرى از شارع صادر شود مبنى بر احتياط امر ارشادى استحبابى و غير الزامى خواهد بود.
٤. اگر مكلف علم تفصيلى بر حرمت چيزى نزد مولى پيدا كند، مثلا بداند حرمت شرب خمر را، ارشاد عقل به ترك ارشاد الزامى خواهد بود؛ يعنى مىگويد معصيت مولى حرام است. در اينگونه موارد امر شارع به اجتناب از حرام امر ارشادى وجوبى خواهد بود.
٥. اگر مكلف علم اجمالى بر احد الامرين عند المولى پيدا كند، مثلا اجمالا بداند كه در اسلام فلان امر حرام است يا فلان امر ديگر، در اينجا هم ارشاد عقلى الزامى است و به حكم عقل دفع عقاب محتمل لازم است، فيجب الاجتناب. در اينگونه موارد اگر از شارع امرى رسد مبنى بر اينكه قف عند الشبهة، احتط لدينك، امر ارشادى وجوبى خواهد بود.
٦. اگر مكلف صرفا احتمال حرمت بدهد بدون علم تفصيلى يا اجمالى، مثلا احتمال دهد كه شرب توتون در اسلام حرام است، ارشاد عقل به ترك ارشاد غير الزامى است و مىگويد ترك راجح ولى ارتكاب هم جايز است به حكم قبح عقاب بلا بيان. در اينگونه موارد امر شارع به احتياط و توقف امر ارشادى استحبابى خواهد بود.