شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٦١ - تنبيه دوم رجحان عقلى و حسن شرعى احتياط
الاجماع من غير جهة النّقل بخبر الواحد و وضوح كون اصالة البراءة لا يفيد غير الظن و ....
ب. المحقّق الاوّل قدّس سرّه فى المعارج، ادّعى اجماع الامّة على التمسّك بالبراءة الاصليّة و الظّاهر ان اعتمادهم فى الحكم بالبراءة على كونها هى الحالة السّابقة الاصليّة فيظنّ ببقائه.
ج. بسيارى از قدما براى اثبات اصالة البراءة، به استصحاب البراءة تمسك نمودهاند و بدون ترديد استصحاب عند المتقدّمين از امارات ظنّيه بوده است.
٢. مشهور متأخّران، اصل برائت را از اصول عمليّه دانستهاند كه در هنگامه دسترسى نداشتن به واقع و گرفتارى در وادى شك و حيرت از روى اضطرار و ناچارى بدان مراجعه مىشود و ادلّهاى هم كه مثبت اين اصل هستند يا مضمون آنها مجرد معذوريت و رفع العقاب است و يا مضمون آنها جعل يك حكم ظاهرى به نام اباحه است و هرگز با واقع كارى ندارد.
تنبيه دوم [: رجحان عقلى و حسن شرعى احتياط]
در مباحث گذشته اين مطلب مسلّم شده كه در موارد شبهات بدويّه، بعد از فحص و يأس از ظفر به دليل بايد اصالة البراءة جارى كرد و در ظاهر حال به جواز ارتكاب و عدم لزوم اجتناب حكم نمود. ولى با تمام اين امور بايد دانست كه رجحان و حسن احتياط همچنان به قوت خويش باقى است و در جميع شبهات، چه موضوعيه و چه حكميه، چه وجوبيه و چه تحريميه، چه توصليات و چه تعبديات، چه در فقدان نص و چه در اجمال نص و چه در تعارض نصين، احتياط رجحان عقلى و حسن شرعى دارد. «الاحتياط حسن على كلّ حال و راجح عقلا و شرعا».
رجحان عقلى: رجحان عقلى احتياط از بديهيات است؛ زيرا عقل هر عاقل بدون هيچ ترديدى حكم مىكند به اينكه هر عملى را كه احتمال مىدهى مطلوب مولى باشد و فعل او ضررى ندارد، شايسته است كه انجام دهى و هر عملى كه احتمال مىدهى مبغوض مولى باشد سزاوار است كه ترك كنى.
رجحان شرعى: روايات فراوانى در اين باب وارد شده است، از جمله: «من ترك