شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٤١ - دليل عقلى بر برائت

اجماع دو شعبه دارد:

١. اجماع قولى: هنگامى كه ما به كتب فقها و فتاواى آنها مراجعه مى‌كنيم، مى‌بينيم علماى اعلام بالاجماع در موارد مختلفى از فقه بر جواز ارتكاب امر مشتبه فتوا داده‌اند و اجماع هم بالاجماع حجت و كاشف از رأى معصوم است.

اشكال: اول. اين اجماع براى ما اجماع منقول است و در مباحث حجت ثابت كرديم كه اجماعات منقول حجيت ندارند به استثناى اجماع منقول دخولى كه آن‌هم در عصر غيبت وجود خارجى ندارد.

دوم. در خصوص ما نحن فيه، اجماع محصل هم ارزش ندارد چون مدرك مجمعين براى ما روشن است و ما بايد همان مدارك را ملاحظه كنيم كه از آنها چه چيز استفاده مى‌شود.

سوم. اصولا در ما نحن فيه، اجماعى در كار نيست؛ زيرا معظم اخباريان شيعه مخالف با اصل برائت هستند. اصوليان هم در بعضى موارد فتوا به احتياط داده‌اند و در بعضى موارد فتوا به برائت داده‌اند؛ فأين الاجماع؟

٢. اجماع عملى يا سيره علما: شيخ انصارى رحمه اللّه مى‌فرمايد:

الثّالث الاجماع العملي الكاشف عن رضا المعصوم عليه السّلام فإنّ سيرة المسلمين من اول الشّريعة بل فى كلّ شريعة على عدم الالتزام و الالزام بترك ما يحتمل ورود النهى عنه من الشارع بعد الفحص و عدم الوجدان و إنّ طريقة الشّارع كان تبليغ المحرّمات دون المباحات و ليس ذلك إلّا لعدم احتياج الرّخصة فى الفعل الى البيان و كفاية عدم وجدان النّهى فيها.[١]

دليل عقلى بر برائت‌

چهارمين دليل از ادلّه اصوليان بر اصالة البراءة در باب شك در تكليف عبارت است از حكم عقل و دليل عقلى.

بيان ذلك: عقل مى‌گويد: عقاب بدون بيان قبيح است (صغرا).

[١] رسائل، ص ٢٠٣.