فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ١٣٨ - * چهارم - عقد معامله *

و در اين سه صورت، اگر پس گرفتن عين مال و منافع آن مستلزم هزينه باشد، مى‌تواند هزينه آن را نيز مطالبه كند.

فرضيّه دوم: عين مال مورد معامله فضولى تلف شده باشد، كه در اين فرضيّه نيز دو صورت متصوّر است:

الف- كسى كه مال بطور فضولى به او منتقل شده است تالف باشد يعنى عين مال در دست او تلف شده باشد، كه در اين صورت مالك حق دارد كه اگر آن مال مثلى بود[١] مثل آن و اگر قيمى بود[٢] قيمت آن را از او- تالف- مطالبه كند.

ب- كسى كه مال بطور فضولى به او منتقل شده است به تنهايى تالف نباشد، بلكه تعاقب ايادى در كار باشد- يعنى عين در دست چند نفر گشته و تلف شده باشد- كه در اين صورت، هم مى‌تواند عوض مال را از هر كدام از آنها كه بخواهد پس بگيرد و هم مى‌تواند به همه آنها رجوع نمايد و عوض مال را بطور تساوى يا با تفاوت بين آنها توزيع كند و پس بگيرد؛ و در صورتى كه اگر تمام عوض را از يكى از آنها پس بگيرد، ديگر نمى‌تواند به بقيه آنها رجوع كند.

١١٠- اگر عين مال مورد معامله فضولى تلف شده باشد، چنانچه قيمت آن مال در ايامى كه نزد خريدار بوده به حسب وضع بازار كم و زياد شود- يعنى بعضى از اوقات كمتر از قيمت اصلى بوده و بعض از اوقات زيادتر از آن- ظاهراً مدار در قيمت مضمونٌ‌بها قيمت زمان تلف است نه قيمت زمان اداء؛ ولى اگر مراعات احتياط شود- يعنى قيمت هر كدام از دو زمان كه بيشتر است پرداخت گردد- بهتر است؛ بلكه بهتر است كه بالاترين قيمت از زمان قبض مال تا زمان اداء آن، پرداخت شود.

١١١- كسى كه مال او بطور فضولى معامله شده، اگر به شخصى كه مال به او منتقل‌

[١] - مثلى مالى است كه قيمت اجزاء آن به علت تقارب آنها در غالب صفات با هم برابر است، مثل شير، روغن، گندم، جو و امثال اينها.

[٢] - قيمى مالى است كه قيمت اجزاء آن متفاوت است، نظير حيوانات كه گوشتشان يك قيمت و پوستشان قيمت ديگر دارد.