فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ١٢٥ - سوم - جنس و اوصاف و ويژگيهاى آنها معلوم باشند

سوم- جنس و اوصاف و ويژگيهاى آنها معلوم باشند:

٦٤- از شرائط عوضين- كالاى مورد معامله و قيمت آن- شناسايى اوصاف و ويژگيهايى است كه به لحاظ بودن يا نبودن آنها، قيمت كالا و رغبت در معامله مختلف مى‌شود، و اين شناسايى يا با مشاهده است و يا به وسيله توصيف فروشنده، البته در صورتى كه از گفتار او اطمينان حاصل شود و جهالت برطرف گردد؛ و لازم نيست مشاهده به هنگام معامله باشد، بلكه اگر مثلًا خريدار قبلًا كالاى مورد معامله را ديده باشد و آن كالا از چيزهايى باشد كه عادتاً تغيير پيدا نمى‌كنند، تا زمانى كه يقين به تغيير آن پيدا نكرده است، همان مشاهده كفايت مى‌كند؛ اما اگر آن كالا از چيزهايى باشد كه در معرض تغيير و دگرگونى است، اكتفاء به مشاهده قبلى جائز نيست.

٦٥- اگر كسى چيزى را به عنوان اينكه داراى وصفى است با توصيف فروشنده بخرد و بعد خلاف آن توصيف معلوم شود، هم مى‌تواند آن را به فروشنده ردّ كند و هم مى‌تواند آن را نگهدارد و از فروشنده أرش- تفاوت قيمت سالم با معيوب- بگيرد، و همچنين است حكم در اجاره و سرقفلى و ....

٦٦- چيزى كه آزمايش كردن آن باعث خرابى و فسادش مى‌شود- نظير خربزه، هندوانه و تخم مرغ- جائز است بدون آزمايش مورد معامله قرار گيرد- مثلًا خريد و فروش شود يا به عنوان مال الاجاره يا عوض جعل واقع شود- لكن اگر كسى كه آن را به عنوان عوض يا معوَّض دريافت كرده است پس از معامله آن را بشكند و ببيند كه معيوب بوده است، چنانچه شكسته آن قيمت دارد، مى‌تواند تفاوت قيمت سالم با معيوبش را بگيرد؛ و اگر شكسته آن ارزش ندارد- مانند تخم مرغ فاسد- حق دارد تمام قيمت آن را از پرداخت كننده پس بگيرد.

٦٧- هرگاه مقدار جنسى معلوم باشد، جائز است جزئى از آن- مثلًا نصف يا ثلث- بطور مشاع معامله شود، چه مثلى باشد يعنى اجزاء آن مثل يكديگر باشند نظير گندم، و ... و چه قيمى باشد يعنى اجزاء آن با هم تفاوت داشته باشند نظير خانه، حيوان و ....