تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٧٧ - سوره الدخان(٤٤) آيات ١٠ تا ١٩
دخان باشد و نزول عيسى و آتشى كه از قعر شهر عدن ابين بيرون آيد كه همه مردمان را بمحشر راند، حذيفه گفت يا رسول اللَّه چه نوع دخانى باشد آن حضرت اين آيه را تلاوت فرمود بعد از آن فرمود كه
يملأ ما بين المشرق و المغرب و يمكث أربعين يوما و ليلة و اما المؤمن فيصيبه كهيئة الزكمة و اما الكافر و هو كالسكران يخرج من منخريه و اذنيه و دبره
دودى باشد كه مشرق و مغرب را پر سازد و چهل شبانه روز بماند و مؤمن از آن دود مانند كسى شود كه زكام داشته باشد و كافر مانند كسى كه مست باشد و آن دود از هر دو سوراخ بينى و هر دو گوش و دبر او بيرون آيد، و از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام نقل كردهاند
انه دخان يأتى من السماء قبل يوم القيمة يدخل فى أسماع الكفرة حتى يكون رأس الواحد كالرأس الحنيذ و يعترى المؤمن منه كهيئة الزكام و تكون الارض كلها كبيت اوقد فيه ليس فيه خصاص
اين دخان دودى باشد كه از آسمان حادث شود پيش از روز قيامت و در گوشهاى كافران درآيد تا آنكه سر هر كافرى مانند سر كبشى شود كه بريان كرده باشند و مؤمنان را بسبب آن مثل زكامى عارض شود و همه زمين مثل خانهاى باشد كه در او آتش افروخته باشند كه هيچ روزنه و سوراخى او را نباشد كه دود از آن بيرون رود؛ و نزد اينحال ملائكه بكفار گويند كه اينست عذاب دردناك كه حق سبحانه بشما وعده داده بود و ايشان زبان بدعا بگشايند و كشف عذاب را از خدا درخواهند و بوعده ايمان بعد از كشف عذاب اعتراف كنند و چون بعد از چهل روز آن دود مرتفع شود بر كفر خود اصرار نمايند و حق سبحانه با ملائكه گويد:
١٣- أَنَّى لَهُمُ الذِّكْرى چگونه بود مر ايشان را پند گرفتن باين مقدار عذاب اينجهان و وفاء كردن بوعده ايمان وَ قَدْ جاءَهُمْ و حال آنكه آمد بديشان رَسُولٌ مُبِينٌ فرستادهاى هويدا و آشكار بآيات بينات، يا ظاهر سازنده معجزات بر ايشان با آنكه آن اعظم و ادخل بود در وجوب تذكر، بدان متذكر نشدند.
١٤- ثُمَّ تَوَلَّوْا پس پشت كردند يعنى اعراض نمودند عَنْهُ از ايمان آوردن باو وَ قالُوا و گفتند در حق او كه مُعَلَّمٌ او آموخته شده است يعنى حبر يا يسار كه غلام اعجمىاند قرآن بوى تعليم ميدهند مَجْنُونٌ ديوانه است و دماغ او مخبط گشته يعنى، بعضى در حق او گفتند كه شخصى عجمى بوى تعليم قرآن ميدهد، و جماعت ديگر گفتند كه او ديوانه است از عقل دور افتاده كه ترك ملت ما كرده و با وجود اينحال چون نزد وقوع دخان در آخر الزمان از آن استغاثه نمايند.
١٥- إِنَّا كاشِفُوا الْعَذابِ بدرستى كه ما كشف كننده عذاب ايشان باشيم قَلِيلًا در زمان اندك يعنى بعد از چهل روز رفع آن عذاب نمائيم از ايشان و ايشان بوعده خود وفا نكرده در