تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٣٧ - سوره الزخرف(٤٣) آيات ١ تا ٩
اينست كه أ نهملكم فنضرب و نصب صَفْحاً يا بر مصدريت است بر غير لفظ فعل يا بر عليت و يا بر حاليت و يا بر ظرفيت، يعنى آيا واگذاريم شما را پس باز زنيم يعنى باز داريم و دور گردانيم از شما قرآن را برداشتنى يا معزول سازيم شما را از انزال قرآن و الزام حجت بجهت اعراض كردن شما از آن يا در حالتى كه شما اعراض كنندگانيد از آن، يا آيا دور كنيم شما را از قرآن در يك جانب أَنْ كُنْتُمْ بجهت آنكه هستيد قَوْماً مُسْرِفِينَ گروهى از حد برون روندگان و در وادى غوايت و ضلالت فرو رفتگان، يعنى اينكه شما در تكذيب قرآن افزائيد و بجهت عناد انكار آن نمائيد ما از انزال آن باز نخواهيم ايستاد و شما را در اين جهالت و غوايت نخواهيم گذاشت بلكه پياپى آن را خواهيم فرستاد تا بر شما الزام حجت نمائيم، پس بجهت تسلى حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلّم از استهزاى قوم خود مىفرمايد كه:
٦- وَ كَمْ أَرْسَلْنا مِنْ نَبِيٍ و بسا كه فرستاديم از جنس پيغمبران فِي الْأَوَّلِينَ در ميان پيشينيان كه بسمت اسراف و اشراك متسم بودند و بفرط غباوت و جهالت كفر و عناد متصف و با وجود اين اصرار عناد و انكار ايشان مانع ما نشد در ارسال رسل بلكه بجهت الزام حجت بر ايشان مكرر پيغمبر بر ايشان فرستاديم.
٧- وَ ما يَأْتِيهِمْ و نمىآمد بآن معاندان مِنْ نَبِيٍ هيچ فرستادهاى از نزد ما إِلَّا كانُوا بِهِ مگر آنكه بودند ايشان باو يَسْتَهْزِؤُنَ كه استهزاء ميكردند چنان كه معاندان قريش نسبت بتو ميكنند.
٨- فَأَهْلَكْنا پس هلاك كرديم بسبب استهزاء و سخريت گروهى را كه أَشَدَّ مِنْهُمْ سختتر از اين مسرفان بودند بَطْشاً از روى قوت و توانايى يعنى جماعتى كه در قوت و شوكت از مسرفان زمان تو در پيش بودند ايشان را هلاك كرديم و شدت و شوكت ايشان ما را از تعذيب عاجز نساخت پس مسرفان عصر تو بطريق اولى كه ما را عاجز نتوانند ساخت و چون حال بر اين منوال است پس بايد كه ايشان بقوت و نجدت خود مغرور نشوند وَ مَضى و گذشته است در مواضع متعدده از قرآن مَثَلُ الْأَوَّلِينَ قصه پيشينيان و خبر عجيب و غريب ايشان كه با پيغمبران خود چه عمل كردند و ما ايشان را بچه نوع عذاب معذب ساختيم و اين آيه وعده حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلّم است باعانت و نصرت و وعيد اعادى او بنكال و عقوبت، پس بر سبيل الزام حجت بر مشركان مىفرمايد كه:
٩- وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ و اگر بپرسى از مشركان عصر مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كه آفريده است آسمانها و زمينها را و ابداع آن نموده لَيَقُولُنَ هر آينه گويند بر وجه