تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٨٣ - سوره فصلت(٤١) آيات ٢٠ تا ٢٩
از آنچه ميكنيد و بجهت اين در قبايح جرأت ميكرديد، و در بعضى تفاسير آوردهاند كه كفار ميگفتند هر چه آشكارا ميكنيم خداى تعالى ميداند و آنچه پنهان از ما صادر مىشود علم به آن ندارد، عبد اللَّه عباس گويد كه روزى من خود را باستار كعبه پوشيده بودم سه كس بيامدند يكى صفوان كه از ربيعه بود و دوى ديگر اميه و عبد اللَّه ثقفى كه از قريش بودند با يكديگر مكالمه آغاز كردند و گفتند آيا آنچه ما مىگوييم خدا شنود؟ يكى گفت اگر بلند گويى شنود يكى گفت اگر بلند شنود آهسته و نرم نيز شنود من بيامدم و رسول را از اين اخبار نمودم خداى تعالى اين آيه را فرستاد با آيتى ديگر كه بعد از اوست و ذلك قوله:
٢٣- وَ ذلِكُمْ ظَنُّكُمُ و آن دعوى شما بعدم علم خدا باكثر اشياء گمان شما است الَّذِي ظَنَنْتُمْ كه گمان مىبرديد به آن در دنيا بِرَبِّكُمْ به آفريدگار خود أَرْداكُمْ هلاك كرد شما را بآن گمان و بجهت آن بعذاب اخروى گرفتار شدند فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ پس گشتيد از زيان كاران چه بجهت فساد اين اعتقاد سرمايه نجات را به هلاكت ابدى بدل كرديد و بدانكه ذلِكُمْ مبتداست و ظَنُّكُمُ خبر آن و أَرْداكُمْ خبر بعد از خبر يا آنكه ظَنُّكُمُ بدل ذلِكُمْ باشد و أَرْداكُمْ خبر آن، و شبههاى نيست در آنكه اين آيه تنبيه است بر آنكه بنده مؤمن بايد كه در اوقات خلوت خوف و خشيت او در ارتكاب معاصى كمتر از علانيه نباشد بلكه خوف سرّى او ازيد و اكثر باشد تا در سلك اين جماعت داخل نشود بلكه بمراتب از ايشان دور باشد، و از امام جعفر صادق عليه السّلام مرويست كه بايد بنده مؤمن بر وجهى از خداى ترسد كه گوئيا مشرفست بر دوزخ و بر نهجى برحمت او اميدوار باشد كه گوئيا از اهل بهشت است پس اين آيه را تلاوت فرمود بعد از آن فرمود كه خداى تعالى نزد ظن بنده خود است اگر ظن او بخير است خير باو ميرساند و اگر بد است او را سزاى بدى ميدهد از حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلم روايت است كه
ان حسن الظن من حسن العبادة
نيكويى گمان از نيكويى عبادتست، و نيز فرمود كه
اياكم و الظن فان الظن أكذب الحديث
از گمان بد دور باشيد كه گمان بد دروغترين سخن است، و نيز از آن حضرت منقولست كه
لا يموتن أحدكم إلّا و هو يحسن الظن باللّه فان قوما أساؤا الظن باللّه فأهلكهم
و ذلك قوله وَ ذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ يعنى بايد كه هيچكس از شما نميرد مگر كه بخدا گمان نيكو برد چه هر گروهى كه بخدا گمان بد برند خداى تعالى ايشان را هلاك گرداند، آن گه اين آيت را تلاوت فرمود كه وَ ذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْداكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ.
٢٤- فَإِنْ يَصْبِرُوا پس اگر شكيبايى نمايند آن كافران بد گمان بر آلام عقوبت نيران و امساك نمايند خود را از اظهار شكوه و استغاثه فَالنَّارُ مَثْوىً لَهُمْ پس آتش دوزخ قرار