حج و عمره در قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦١ - حديث

هر كار ديگرى كه ستم باشد، من آن را الحاد مى‌بينم». ازاين‌رو، امام عليه السّلام از سكونت در حرم، پرهيز داشت.

٧٥. امام صادق عليه السّلام- درباره آيه (و هركس در آن، قصد الحاد به ستم داشته باشد)-:

هركس در آنجا غير خدا را بپرستد، يا با غير اولياى خدا دوستى و همبستگى كند، او مُلحِد به ستم است و بر خداست كه او را از عذابى دردناك بچشاند.

نكته‌

الحاد به معناى انحراف از راه راست و طريقه حق است. در اين آيه، ظالمان، مُلحد محسوب شده‌اند و به آنان وعده عذاب داده شده است. اين به معناى سبب بودن ظلم براى الحاد است؛ زيرا ظلم، نوعى عدول عملى و انحراف از حق است؛ ولى آيه، علاوه بر اين، به حكم خاصّى اشاره دارد كه در غير حرم مكّه، جارى نيست. اين حكم، تطبيق ملحد بر هر ظالمى، چه ظلم كوچك باشد و چه بزرگ. همچنين، آيه، ظلم در مكّه را گناه كبيره مى‌شمرد و به تبع آن، عذاب دردناك را وعده مى‌دهد و در آيه، بر اين تعميم و شمول، تأكيد شده است؛ زيرا «مَنْ»، عموميّت بدلى دارد و مفعول «يُرِدْ»، حذف شده است تا هر گونه كارى را در برگيرد. به علاوه، «الحاد» و «ظلم»، هر دو به صورت نكره و اسم جنس آورده شده‌اند تا اين اطلاق را تفهيم كنند.

پس تركيب آيه به اين شكل است كه جمله «من يرد ...»، اسم «إنّ» در صدر آيه است و باء در «بإلحاد» باء مُلابسه (همراهى) و در «ظلم»، باء سببيّت است.