حج و عمره در قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ١٣٩ - توضيحى درباره بازسازى كعبه
پارهاى از مورّخان گفتهاند كه:
عامر بن جادر ازْدى، پس از اسماعيل، نخستين كسى بود كه براى كعبه، جدار (ديوار) گذاشت. لذا «جادر (برآورنده جدار)» لقب گرفت.
باز به گفته مورّخان، در نيمه اول قرن هفتم ميلادى، يعنى پنج سال پيش از اسلام و زمانى كه پيامبر خدا، ٣٥ ساله بود، كعبه دچار آتشسوزى شد. در اين هنگام، بر آن شدند تا خانه را بازسازى كنند و برايش سقفى چوبى بگذارند. لذا دست به كار شدند و ديوارها را- كه پيشتر نُه ذراعْ ارتفاع داشت- تا هيجده ذراع برآوردند و سقفى بر دو رديف سه ستونه چوبى بر آن گذاشتند. همچنين درِ آن را از سطح زمين، بالاتر آوردند كه جز با پلّكان، نمىشد بِدان وارد شد. ديوارها را نيز با يك رديف سنگ و يك رديف چوب برآوردند. در اخبار آمده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله چون در سال فتح مكّه وارد كعبه شد، كنار ستونى ايستاد و دعا كرد. در آن هنگام، در كعبه، شش ستون بود.
مورّخان درباره دليل بازسازى كعبه گفتهاند كه ديوارهاى سنگى- كه ملاطى نداشتند و ارتفاع آنها از قامت آدمى تجاوز نمىكرد-، به تدريج، از ازهمگسيخته بودند و سنگهاى آنها هم بر زمين ريخته بود. لذا بر آن شدند تا ديوارهايش را برآورند و چون تنى چند از قريش و ديگران گنج كعبه را كه در چاهى در ميان آن قرار داشت، دزديده بودند، مردم بر مسقّف كردن آن، همداستان شدند.
اين بناى تازه نيز- آنگونه كه از وصفش در كتابهاى مورّخان برمىآيد-، بنايى فاخر نبود. تنها اتاقى بود كه اينك سقفى چوبى بر شش ستون در دو رديف، آن را مىپوشانْد. ديوارهايش كه پيشتر نُه ذراعْ ارتفاع داشت و كمى بيشتر يا كمتر از قامت آدمى بود، تا هيجده ذراع، بالا آمده بود. اين بار، مواد ساختمانى محكمى در اين بنا به كار رفت؛ رديفى از چوب و رديفى از سنگ و ديوارهايش در مجموع، پانزده رديف چوبى و شانزده رديف سنگى را تشكيل مىداد. سقف آن را نيز مسطّح كرده بودند و برايش ناودانى گذاشته بودند كه آب باران از آن، سرازير مىشد.
در هر حال، اين بنا از جهت مساحت، هنر، زيبايى و عظمت، با هيچيك از معبدهاى عربى جنوب عربستان، مانند معبد «المقه» در شهر «مَأرِب» يا ديگر معابدى كه پژوهشگران به آثار و بقاياى آنها دست يافتهاند، سنجيدنى نبود.[١]
[١]. المفصّل فى تاريخ العرب: ج ٦ ص ٤٣٢- ٤٣٥. نيز، ر. ك: أخبار مكّة، ازرقى: ج ١ ص ١٧.