قوله- عليه السلام: الحكمة ضالة المؤمن ،يك [١]معنى اين است كه:مؤمن هركجا حكمت بيند در او آويزد [٢]،بخواهد و بنويسد و ياد گيرد و[تعو] [٣]يذ كند،پندارى [٤]گم شده اوست.و معنى ديگر آن‌كه:كلمت حكمت اگرچه از سفيهى شنوى از حكيمى گم شده باشد،از اهلى افتاده باشد [٥]كه نااهلى گرفته باشد.

يعقوب خواند:«و من يؤت الحكمة»به كسر«تا»،على تقدير:و من يؤته اللّه الحكمة،و اعمش خواند:و من يؤته اللّه الحكمة،و باقى قرّاء خواندند:«و من يؤت [٦]الحكمة»بر فعل مجهول،و مفعول اوّل در او مضمر باشد،و ضمير راجع با«من»،و محلّ او رفع باشد باسناد الفعل المجهول اليه،و«حكمة»،منصوب است به آن‌كه مفعول دوم«يؤت [٧]»است.

حسن بصرى گفت: وَ مَنْ يُؤْتَ [٨]الْحِكْمَةَ ،هركه را حكمتى [٩]بدهند،مراد به اين حكمت ورع در دين خداست [١٠].

فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً ،«فا»براى جزاى شرط آمد و«قد»همچنين،براى آن‌كه هركجا جزاى فعل ماضى باشد«فا»بايد و«قد»،كقول القائل [١١]:ان تكرمني فلقد اكرمتك و ان شكرتني فقد انعمت عليك.

فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً ،او را خير بسيار داده باشند،بنگر كه آنچه خير باشد كه خدا [١٢]آن را بسيار خواند،و جمله دنيا را اندك [١٣]خواند في قوله: قُلْ مَتٰاعُ الدُّنْيٰا قَلِيلٌ [١٤].

وَ مٰا يَذَّكَّرُ إِلاّٰ أُولُوا الْأَلْبٰابِ ،و اين انديشه نكنند مگر خداوندان خرد.و

[١] .همه نسخه بدلها:يكى.

[٢] .تب،مج،وز،آج،لب،فق،مب،مر:در آويزد.

[٣] .كلمه در اساس زير وصّالى رفته،با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٤] .دب+كه.

[٥] .اساس كه در اين مورد نونويس است:از اهلى گم شده باشد،با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٧] [٦] .اساس:يؤتى،با توجّه به مج تصحيح شد.

[٨] .تب،دب،آج،لب،مب:يؤتى،فق،مر:تؤتى.

[٩] .همه نسخه بدلها بجز مب:حكمت.

[١٠] .تب،مب+قوله تعالى.

[١١] .تب+شعر.

[١٢] .همه نسخه بدلها:خداى تعالى.

[١٣] .مج،وز:اندكى.

[١٤] .سوره نساء(٤)آيه ٧٧.