روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٦٣ - ترجمه

وَ تُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ ،زنده از مرده به در آرى و مرده از زنده.

عبد اللّه مسعود گفت و سعيد جبير و مجاهد و قتاده و ضحّاك و سدّى [١]،مراد آن است كه:حيوان از نطفه بر آرد و نطفه از حيوان.

عكرمه و كلبى گفتند:مرغ از خايه بر آرد و خايه از مرغ پديد آرد.ابو مالك گفت:درخت از استخوان ميوه بر آرد،و استخوان ميوه از درخت و خوشه از دانه بر آرد و دانه از خوشه[٤١٤-پ].حسن بصرى گفت مؤمن از كافر پديد آرد و كافر از مؤمن،و گفت:مؤمن زنده‌دل است،و كافر مرده‌دل،دليلش: أَ وَ مَنْ كٰانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْنٰاهُ [٢].

معمر روايت كند از زهرى كه:رسول-عليه السلام-در نزديك بعضى زنان خود رفت،زنى حاضر بود نكو [٣]جامه نكو [٤]هيئت [٥].پرسيد كه اين كيست؟گفت [٦]:

احدى خالاتك،يكى است از جمله خالگان [٧]تو.گفت:خالگان [٨]من به اين شهر غريب باشند،كدام خاله است[اين] [٩]؟گفت [١٠]:خاله [١١]بنت الأسود بن عبد يغوث.

رسول-عليه السلام-گفت:

سبحان اللّه [١٢]الّذي يخرج الحىّ من الميّت، و اين زن [زنى] [١٣]صالحه بود و پدرش كافر بود.

فرّاء گفت معنى آن است كه:پاك از پليد بيرون آرد و پليد از پاك.

اهل اشارت گفتند:حكمت از دل كافر به در آرد [١٤]تا در او قرار نگيرد،و سقطت و هفوت از زبان عارف.

وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشٰاءُ بِغَيْرِ حِسٰابٍ ،و روزى دهى [١٥]آن را كه خواهى [١٦]بى‌شمار.

نافع [١٧]و كسائى و حمزه و حفص به تشديد«يا»خوانند [١٨]از«ميّت»،و باقى قرّاء