أَ فَغَيْرَ دِينِ اللّٰهِ يَبْغُونَ -الآية.عبد اللّه عبّاس گفت:سبب نزول اين آيت آن بود كه اهل كتاب در حقّ ابراهيم با يكديگر خصومت كردند.جهودان گفتند:ما اولى‌تريم به ابراهيم،و ترسايان گفتند:ما اولى‌تريم.پيش رسول آمدند به حكومت، رسول-عليه السلام-گفت:شما را به ابراهيم هيچ سبيل و نسبت نيست،و شما بر دين او نه‌ايد [٢].ايشان را خشم آمد و گفتند:به خدا كه ما دگر پيش تو نياييم به حكومت، و به قضاى تو راضى نباشيم،و دين تو نگيريم.خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت:

دينى جز دين خدا طلب مى‌كنيد [٣]! بصريان و حفص [٤]خواندند:يبغون به«يا»و حفص و يعقوب خواندند: وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ به«ياء»بر غايب،و باقى قرّاء بر خطاب به«تا».و ابو عمرو«يبغون»به «يا»و«ترجعون»به«تا».

وَ لَهُ أَسْلَمَ ،«واو»حال راست،و هرچه در آسمان و زمين گردن نهاده‌اند او را، امّا بطوع و رغبت و انقياد و استسلام،و امّا بر كراهت و رغم خود.و نصب او بر تمييز باشد،و گفته‌اند:بر مصدرى كه فعلش محذوف است،يعنى اسلم فطاع طوعا او كره كرها،و گفته‌اند:مصدرى است در جاى حال،اى طائعين و كارهين.

مفسران خلاف كردند در آن‌كه طايعان كيستند و كارهان كيستند.انس مالك روايت كرد از رسول-عليه السلام-در اين آيت كه گفت:

و له اسلم من في السموات طوعا اى هم الملائكة و [٥]في الأرض الانصار ،گفت:آنان كه بطوع اسلام آوردند فرشتگان آسمان‌اند و در زمين انصاريانند،براى آن‌كه رسول-عليه السلام- چون هجرت كرد و از مكّه به مدينه آمد،آيت قتال نيامده بود،دعوت كرد،انصاريان ايمان آوردند بطوع و رغبت بى‌اكراهى و قتالى،و رسول-عليه السلام-گفت:

لا تسبوا اصحابي فانهم اسلموا طوعا و اسلم الناس من خوف سيوفهم ،گفت:

[١] .مب+دليل و.

[٢] .دب،آج،لب،فق:نه.

[٣] .دب:مى‌كنى/مى‌كنيد.

[٤] .آج،لب،فق،مب،مر+و يعقوب.

[٥] .دب،آج+من.