و بر روى زمين هيچ شهر ندانم كه در آنجا شراب ابرار است و نمازگاه اخيار است الّا مكّه.و در روى زمين هيچ شهر ندانم كه مردم دست بر هرچه نهد [١]در آنجا كفارت گناهانش بود الّا مكّه.

و نمى‌دانم بر روى زمين شهرى كه در آنجا خانه [٢]باشد كه هركه در آن خانه مى‌نگرد،بى‌آنكه نماز كند يا طواف كند،او را عبادة الدّهر و صوم الدّهر بنويسند الّا به مكّه.و بر روى زمين جايى ندانم كه دعاكننده آنجا دعا كند،فرشتگان بر دعاى او آمين كنند الّا به مكّه.و هيچ شهر ندانم كه جمله پيغامبران را در آنجا مورد و مصدر بوده است الّا مكّه.

و هيچ شهر ندانم كه فردا [٣]قيامت پيغامبران و صدّيقان و شهيدان و صالحان را از او بيشتر حشر كنند[كه مكّه،و آنان را كه ازآنجا حشر كنند] [٤]ايمن باشند.

و هيچ شهر ندانم بر روى زمين كه در هرروزى از روح و رايحه بهشت چندان فرود آيد كه به مكّه.

قوله: مُبٰارَكاً ،نصب او بر حال است،و معنى او ثبات [٥]باشد من بروك البعير و منه البركة لثبوت الماء فيه،و منه البرك للصّدر لثبوت الحفظ فيه،و منه قولهم [٦]:

تبارك اللّه،اى بقى لم يزل و لا يزال. وَ هُدىً لِلْعٰالَمِينَ .اى قبلة لهم.

گفته‌اند:مراد به«هدى»قبله است،و گفته‌اند:به معنى دلالت و بيان است در بسيارى معالم دين از:نماز و طواف و ذبح و جز آن،و روا باشد كه مراد لطف بود،كه«هدى»به معنى لطف آمده است في قوله: وَ زِدْنٰاهُمْ هُدىً [٧].

فِيهِ آيٰاتٌ بَيِّنٰاتٌ ،عبد اللّه عبّاس خواند:آية بينة على الوحدان،گفتند [٨]:مراد مقام ابراهيم است تنها،و جمله قرّاء. آيٰاتٌ بَيِّنٰاتٌ خواندند على الجمع.بر قرائت اوّل تقدير چنان باشد:فيه آية بينة و هى مقام ابراهيم،رفع او بر خبر مبتدا باشد.و بر

[١] .فق،مب،مر:نهند.

[٢] .وز،فق:خانه/خانه‌اى.

[٣] .آج،لب،فق:فرداى.

[٤] .مج:ندارد،از وز افزوده شد.

[٥] .آج،لب،فق،مب،مر:اثبات،دب:ثابت.

[٦] .آج،لب،فق،مب،مر:قوله.

[٧] .سوره كهف(١٨)آيه ١٣.

[٨] .وز،آج،لب،فق،مب،مر:گفت.