و ابو حاتم گفت:نظير اين آيت في حذف«لام»كقوله [٢]تعالى: أَنْ كٰانَ ذٰا مٰالٍ وَ بَنِينَ [٣]اى لأن [٤]كان،چون«لام»علّت بيفگند در هر دو آيت،بذل او مدّى بازآورد ،براى آن‌كه او مال و فرزندان دارد،چون كلام ما بر او خواند گويد [٥]:اين افسانه اوّلينان است.

و قوله: أَوْ يُحٰاجُّوكُمْ ،خطاب باشد با مؤمنان،و«او»به معنى«ان»باشد براى آن‌كه هر دو حرف شكّ است،و معنى آن باشد كه:و ان يحاجّوكم عند ربّكم،فقل في الجواب: إِنَّ الْهُدىٰ هُدَى اللّٰهِ ،اگر با شما محاجّت كنند به نزديك خداى،بگو كه:دين دين خداست،و فضل به دست خداست.

قول ششم آن است كه:خطاب جمله با [٦]مؤمنان است،و نظم آيت چنين باشد كه براى آن‌كه كسى را [٧]مثل آن دادند كه شما را كه مؤمنانيد بايد تا بر شما حسد برند جواب ده و بگو كه: إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللّٰهِ .و اگر با شما محاجّت كنند بگو: إِنَّ الْهُدىٰ هُدَى اللّٰهِ ،و بر اين وجه در آيت تقديم و تأخير باشد چنين كه مى‌بينى [٨][٤٣٤-ر-].

و وجه هفتم آن است كه:تمام حكايت كلام جهودان آنجاست كه گفت:

لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ،از سر آيت كه: وَ لاٰ تُؤْمِنُوا ،خطاب است با مؤمنان،و معنى آيت آن بود كه:خداى تعالى بر سبيل تثبيت دلهاى مؤمنان و تشحيذ بصائر ايشان و ازاله شكّ و شبهه از ايشان عند تزوير جهودان گفت:كس را باور مداريد الّا آنان را كه بر دين شما باشند،كه كسى را از خير و فضل در دين آن دادند [٩]كه شما را،براى آن‌كه

[١] .مب،مر:نياورديد.

[٢] .مج،وز:كى قوله،دب،آج،لب،فق:كه قوله.با توجّه به ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٣] .سوره قلم(٦٨)آيه ١٤.

[٤] .وز،دب:الّا ان،آج،لب،فق،مب،مر:الى ان.

[٥] .مج،وز:گويند،با توجّه به دب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٦] .مب:خطاب با جمله.

[٧] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:كه كسى را براى آن‌كه.

[٨] .وز،دب،آج،لب،فق،مب،مر:كه بينى.

[٩] .كذا:در مج و ديگر نسخه بدلها،چاپ شعرانى(٧٨/٣):ندادند.