روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٣٦ - ترجمه

قوله: أَنْ تَكْتُبُوهُ ،«ان»در محلّ نصب است بوقوع الفعل عليه،التّقدير:لا تسأموا كتابته. صَغِيراً [١]،كان الحقّ أَوْ كَبِيراً ،اگر حق اندك بود و اگر بسيار.و نصب«صغير» و«كبير»شايد تا به اضمار [٢]«كان»بود چنين كه گفتيم،و شايد كه نصب او بر حال بود من«الهاء»في قوله: أَنْ تَكْتُبُوهُ ،[اى ان] [٣]تكتبوا الحقّ و حال باشد از مفعول به [٤]. إِلىٰ أَجَلِهِ ،اى وقت محلّه.و«اجل»وقت باشد و[دين] [٥]مؤجّل موقّت باشد. ذٰلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللّٰهِ ،«ذا»اشارت است و«كاف»خطاب،يعنى آن،اى [٦]جماعت مخاطبان [٧]بدادتر بود و بعدلتر.و القسط،العدل.و قسط،نصيب باشد براى آن‌كه بهره باشد به عدل و راستى،و اقسط اذا عدل،و قسط اذا جار،و گفته‌اند:اصل كلمه از جور است،و اقسط،اى ازال [٨]الجور.و القسط اسم للاقساط.

وَ أَقْوَمُ لِلشَّهٰادَةِ ،و راست‌تر [٩]باشد در اقامه شهادت. وَ أَدْنىٰ أَلاّٰ [١٠]تَرْتٰابُوا ،و نزديكتر به آن‌كه به شك نيوفتى [١١]در گواهى[٣٧٨.پ]و مبلغ دين و نقد مال و حلول [١٢]اجل،و اين جمله بر ياد بنماند [١٣]به روزگار،پس قديم تعالى از كرمش [١٤]بر بندگان فرمود كه [١٥]:بنويسند تا حقّ مردمان ضايع نشود به فراموشى گواهان،كدام نوع از انواع نعمت است كه خداى با ما [١٦]نكرد؟ آنگه استثنا كرد بعضى حقوق را از نوشتن،گفت: إِلاّٰ أَنْ تَكُونَ تِجٰارَةً حٰاضِرَةً ،جمله قرّاء به رفع«تجارة»خواندند [١٧]،و وجه او آن است كه:اسم«كان» باشد،و«كان»تامّه بود،و معنى آن باشد كه:الا ان تحصل و توجد تجارة حاضرة.