روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥٢ - ترجمه
هفتاد نام بخوانده [١].
بدان كه ما [٢]را ملك خوانند و مالك خوانند،امّا مالكالملك جز خداى را نخوانند [٣]،[حديث] [٤]اعشى[كه] [٥]رسول را مدح كرد و گفت:
يا مالك الملك و ديان العرب
رسول-عليه السلام-او را نهى كرد و گفت:مه فانّ اللّه مالك الملك [٦]برفت.
و در خبر است [٧]كه رسول-عليه السلام-شنيد از كسى كه كسى را آواز مىداد، مىگفت:يا شهنشاه [٨]!رسول-عليه السلام-نهى كرد و گفت:
مه لا تقل فانّ اللّه مالك الملوك، پادشاه پادشاهان خداست.
و در خبر هست [٩]كه خداى تعالى در بعضى كتب انزله كرد:
انا ملك الملوك [١٠]و مالك الملوك [١١]قلوب الملوك و نواصيهم بيدى فان العباد اطاعوني جعلتهم عليهم رحمة و ان العباد عصوني جعلتهم عليهم عقوبة فلا تشتغلوا بسبّ الملوك و لكن توبوا الى اعطفهم عليكم، گفت:من پادشاه پادشاهانم و مالك پادشاهانم،دلهاى پادشاهان و مويهاى پيشانى [١٢]ايشان به دست من است،اگر بندگان من طاعت من دارند پادشاهان را بر ايشان رحمت [١٣]كنم،و اگر بندگان من در من [١٤]عاصى شوند،پادشاهان را بر ايشان عقوبت كنم.شما دل در پادشاهان مبنديد [١٥]،و لكن به كسى ميل كنيد [١٦]از ايشان كه بر شما مهربانتر بود.و نصب او براى آن است كه مناداى مضاف است.
تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشٰاءُ ،بگو [١٧]اى خداوند خداوندان!ملك به آنكس [١٨]دهى كه تو
[١] .دب،آج:خوانده باشد.
[٢] .اساس كه در اين مورد نونويس است:مردم،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٣] .آج،لب،فق،مب،مر+و.
[٤] [٥] -اساس:ندارد،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.
[٦] .اساس در حاشيه+و اين باستقصاء،چاپ شعرانى(٤٨٩/٢)+از پيش.
[٧] .وز،آج،لب:فق،مب،مر:هست.
[٨] .مج،وز:شاهنشاه.
[٩] .دب:است.
[١٠] .دب،مب:مالك.
[١١] .آج،لب،فق،مب،مر:الملك.
[١٢] .اساس كه در اين مورد نونويس است:و نواحى،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[١٣] .همه نسخه بدلها:رحيم،كه بر متن مرجّح مىنمايد.
[١٤] .دب:و اگر بر من،ديگر نسخه بدلها:و اگر در من.
[١٥] .دب،آج،لب،فق:مبندى/مبنديد.
[١٦] .دب،آج،لب،فق:كنى/كنيد.
[١٧] .مج،وز+كه.
[١٨] .دب:با كسى،ديگر نسخه بدلها:به آن كسى.