قديم-جلّ جلاله-چون رخصت داد در كتمان حق و مساعدت كافران به ظاهر، براى دفع مضرّت را بازنمود كه:اگر كسى اين معنى كار بندد نه براى خوف و عذر [٢]اضطرار،بل براى مساعدت و موافقت و مصافات و مخالصت دوستى با كافران،و گمان برد كه آن بر خداى تعالى پوشيده بماند به خلاف آن است،تو بگو اى محمّد:

إِنْ تُخْفُوا مٰا فِي صُدُورِكُمْ ،كه اگر پوشيده دارى آنچه در دل دارى يا اظهار كنى، خداى داند.

كلبى گفت:معنى آن است كه اگر آنچه با رسول مى‌گويى،اگر از سر زبان مى‌گويى و اگر از ميان جان مى‌گويى از اخلاص و نفاق،خداى داند براى آن‌كه او عالم الذّات است،عالم است به جميع معلومات بر هر [٣]وجهى كه صحيح بود كه معلوم بود،براى آن‌كه صفت نفس با صحّت واجب باشد،و چون متعلّق بود اختصاص ندارد به بعضى متعلّقات دون بعضى.

وَ يَعْلَمُ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي الْأَرْضِ ،و هرچه در آسمان و زمين هست آن [٤]پنهان و آشكارا داند.و جمله اين و بيشتر از اين داخل باشد تحت آنچه ما بگفتيم.

و فعل اوّل مجزوم است به جزاى شرط،و دوم مرفوع است بر استيناف براى آن‌كه عطف صورت نمى‌بندد اين جا لفساد المعنى معه،براى آن‌كه عالمى او-تعالى- موقوف نباشد بر اخفا و اظهار ايشان.و تقدير آن است كه:و هو يعلم ما في السموات، و نظيره قوله تعالى: قٰاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ اللّٰهُ بِأَيْدِيكُمْ [٥]-الآية.الى ان قال: وَ يَتُوبُ اللّٰهُ عَلىٰ مَنْ يَشٰاءُ [٦]...،و كذا قوله: فَإِنْ يَشَإِ اللّٰهُ يَخْتِمْ عَلىٰ قَلْبِكَ وَ يَمْحُ اللّٰهُ الْبٰاطِلَ وَ يُحِقُّ الْحَقَّ [٧]...،بالرّفع،و معنى آيت آن است كه:چون معلوم شد كه در آسمان

[١] .آج،لب،فق:شنواست دانا به استحقاق هريك از خلايق.

[٢] .دب+و.

[٣] .آج،لب،فق:ندارد.

[٤] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:از.

[٥] .سوره توبه(٩)آيه ١٤.

[٦] .سوره توبه(٩)آيه ١٥.

[٧] .سوره شورى(٤٢)آيه ٢٤.