روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠٦ - ترجمه

بِيَحْيىٰ ،اسمى است لا ينصرف،و سبب منع صرف علميّت است و وزن فعل، و جماعتى اماله كنند و جماعتى به تفخيم خوانند،و جمع او يحيون باشد چنان كه موسون و عيسون في جمع موسى و عيسى.

و خلاف كردند كه چرا او را يحيى نام كرد.بعضى مفسران گفتند،براى آن‌كه عاقرى مادر او[او] [١]نازايندگى او به او [٢]زنده شد.اين قول عبد اللّه عبّاس است،و قتاده گفت:لأنّ اللّه تعالى احيا قلبه بالايمان،خداى تعالى[دل] [٣]او [٤]به ايمان زنده كرد.

و بعضى دگر گفتند:براى آن‌كه خداى تعالى دل او به[نبوّت زنده كرد.

حسين بن فضل گفت:براى آن‌كه خداى تعالى دل او به] [٥]عصمت زنده كرد،او هرگز معصيت نكرد و همّت و عزم معصيت نكرد،و اين در خبر معروف بيامد از عبد اللّه عبّاس از رسول-عليه السلام-كه گفت:يحيى زكريّا معصيت نكرد و همّت معصيت نكرد.و زين العابدين على بن الحسين را گفتند:جدّت را-اميرالمؤمنين را- فضيلتى گو،گفت:مختصر گويم يا مطوّل؟گفتند:مختصر.گفت:

ما هم بمعصية الله قط ،گفت:هرگز همّت نكرد كه خداى را بيازارد.

ابو القاسم بن حبيب گفت:لأنّه[٤٢٢-ر]استشهد فأحياه اللّه.براى آن‌كه او را شهيد كردند،و خداى تعالى وعده كرد كه شهيدان را زنده كند.بيانه قوله: بَلْ أَحْيٰاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ، فَرِحِينَ [٦].

و حسين على-صلوات اللّه عليهما-چون از مكّه به كوفه مى‌شد،به هيچ منزلى [٧]فرود نيامد و الّا حديث يحيى زكريّا و مقتل او كردى [٨]،روزى گفت:

من هوان الدّنيا على اللّه انّ راس يحيى بن زكريّا اهدى الى بغيّة [٩]من بغايا بني اسرائيل.