روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٥١

اهل ملل را جمع كرد و ايشان را با حجّ دعوت كرد.اهل يك ملّت اجابت كردند-و آن مسلمانان بودند،و اهل پنج ملّت كافر شدند،گفتند:ما ايمان نياريم به آن و نماز نكنيم را جهت [١]او،و حج نكنيم به او.خداى تعالى اين آيت فرستاد.

عطا گفت:من كفر بالبيت،هركه به كعبه كافر شود.ابن زيد گفت:هركه به اين آيات كافر شود كه خداى تعالى گفت: فِيهِ آيٰاتٌ بَيِّنٰاتٌ .سدّى گفت:مراد آن است كه هركه استطاعت دارد و حجّ نكند كفران او به حجّ اين است.

اما اخبار در وجوب حجّ و ترغيب بر او بى‌اندازه است.رسول-عليه السلام- گفت:

صلّوا خمسكم و صوموا شهركم و ادّوا زكاة مالكم،و حجّوا بيتكم تدخلوا جنّة ربّكم، گفت:نماز پنج [٢]به جاى آريد [٣]و ماه رمضان روزه داريد،و زكات مالتان بدهيد،و حجّ خانه بگذاريد و به بهشت خداى رويد.

رسول-عليه السلام-گفت:

حجّوا قبل ان لا تحجّوا ،حجّ كنيد پيش ازآن‌كه خواهيد كه كنيد و نتوانيد،كه اين خانه دو بار بيران [٤]كردند و به بار سه‌ام [٥]از ميان شما بردارند.عبد اللّه مسعود گفت:حجّ خانه به پاى داريد پيش ازآن‌كه در باديه درختانى برويد كه هر چهار پاى كه از آن بخورد بميرد.

ابو امامه گفت از رسول-عليه السلام-كه او گفت:هركه را حاجتى ظاهر منع نكند و سلطان قاهر يا بيمارى حابس بازندارد از حجّ و حجّ نكند،

فليمت ان شاء يهوديا او نصرانيّا، و بميرد گو خواه جهود مير [٦]و خواه ترسا.

موسى بن جعفر روايت كند از پدرش از پدرانش از رسول-عليه السلام-كه گفت:هركه بميرد و حجّ نكرده باشد،خداى تعالى هيچ عمل از او قبول نكند.

قتاده گفت از حسن بصرى از عمر خطّاب [٧]كه او گفت:چند بار همّت كردم كه كسان را به شهرها فرستم [٨]تا خود كيست كه حجّ نمى‌كند