قولى دگر آن است كه:«ما» [٤]مبتداست،و قوله مِنْ كِتٰابٍ در جاى خبر اوست و«من»زيادت است،و معنى آن است كه:للّذي [٥]آتيتكم كتاب و حكمة، آنچه ما شما را داديم كتاب و حكمت است. ثُمَّ جٰاءَكُمْ ،اى يجيئكم،پس پيغامبرى به شما آيد كه تصديق كتاب شما كند يعنى محمّد-صلّى اللّه عليه و آله.از حقّ شما آن است كه به او ايمان آريد و نصرت او كنيد،و در اين قول طعن زدند بعضى نحويان،و گفتند:«من»آنجا زيادت بود كه كلام نفي بود،امّا در اثبات حكم نكنند به زيادت«من»،لا يقال:جاءني من رجل[انّما يقال:ما جاءني من رجل] [٦]و ما في الدّار من رجل،و بر اين قوله«لام»هم جواب قسم باشد في قوله:

لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ .

مبرّد و زجّاج گفتند:«لام»تأكيد است و«ما»مجازات راست،و«لام»در او چنان است كه در«ان» [٧]،و تقدير آن است كه:لمهما آتيتكم و لأىّ كتاب و حكمة آتيتكم،و جواب شرط لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ باشد.و مثاله قوله تعالى: وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنٰا إِلَيْكَ .

و كسائى گفت:لتؤمننّ به متّصل است به كلام اوّل] [٨]و جواب شرط في قوله:

فَمَنْ تَوَلّٰى بَعْدَ ذٰلِكَ ،و معنى آن بود كه:ياد كن اى محمّد چون خداى تعالى عهد پيغامبران بستد كه آنچه من دادم [٩]،بر آنكه«ما»موصوله باشد يا [١٠]هرچه دادم شما را بر آنكه«ما»شرط را باشد از كتاب و حكمت.پس رسولى [١١]مصدّق به شما آيد كه از صفت او آن باشد كه به او ايمان آرى [١٢]و نصرت كنى [١٣]او را،و گويد:اقرار

[١] .مب:دادم.

[٢] .چاپ شعرانى(٩٣/٣):آن‌كه.

[٣] .مج،وز:كلمه به صورت«از»هم خوانده مى‌شود.

[٤] .آج:لا،لب:لما.

[٥] .دب،مب،مر:الّذى.

[٨] [٦] .مج:ندارد،با توجّه به دب وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٧] .چاپ شعرانى(٩٣/٣):آن.

[٩] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+تو را.

[١٠] .مج،وز،فق،مب،مر:ما،دب،آج:با،با توجّه به لب تصحيح شد.

[١١] .فق:رسول.

[١٢] .آرى/آريد.

[١٣] .آج،لب،فق،مب،مر:كنيد.