روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٥ - ترجمه

خود را،به احياء خلق حيات خواستم كه در مرده چندساله آفريند،و به اماتت، اماتتى كه بى‌مماسّت باشد،و لكن انديشه كرد و ترسيد كه بر حاضران مشتبه شود و گمان بردند كه آن‌كه او كرد جنس اين [١]است كه ابراهيم گفت،و اين حال ايشان را روشن نشود،انتقال كرد از آن [٢]طريقه به دليلى و طريقى ديگر كه از آن روشن‌تر بود،و دانست كه او در آن طريقه شبهت نتواند آوردن كه تلبيس كند بر حاضران.

و مناظره [٣]را كه با كسى مجادله كند،غرض او آن باشد.كه اصل مدّعى كه دعوى كرده باشد درست كند به آنچه در وسع او بود،چون داند كه يك طريقت گفت روشن نشد خصم را طريقتى [٤]ديگر بگويد،اين يك جواب است آنان را كه سؤال كردند كه:ابراهيم-عليه السلام-چرا انتقال كرد از دليلى به دليلى؟و اين آن‌كس كند كه عاجز باشد از نصرت دليل اوّل.

و جواب ديگر از اين سؤال آن است كه:عدول نكرد و انتقال و لكن اين سخن به نصرت دليل اوّل بود.او گفت:از حقّ آن‌كه قادر بود بر اماتت و احيا،آن است كه قادر بود بر اتيان آفتاب از مشرق و مغرب،اگر تو قادرى به اين كه دعوى كرده‌اى، او از شرق مى‌آرد،تو از مغرب بر آر.

اگر سؤال كنند و گويند چگونه گفت ابراهيم كه: فَأْتِ بِهٰا مِنَ الْمَغْرِبِ ،تو از مغرب بر آر و او را بودى [٥]كه گفتى خداى تو را بگو تا از مغرب بر آرد-و اگر بگفتى خداى تعالى[٣٤٦-پ]اجابت كردى يا نه؟ جواب [٦]گوييم:اگر بگفتى،خداى تعالى ابراهيم را اجابت كردى،و اين بر سبيل معجز بر دست او اظهار كردى-و اگرچه خارق عادت بودى.[و] [٧]همانا براى آن نگفت كه دانست كه اگر بگويد،و ابراهيم در خواهد،خداى تعالى اجابت كند.

چون ابراهيم-عليه السلام-اين بگفت،او دانست كه در چيزى كه به آسمان [٨]تعلّق