روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٠١ - ترجمه
«لفريقا»اسم انّ است،و«لام»تأكيد راست،و اين«لام»در اسم«انّ»آرند چون مؤخّر باشد،يقولون:انّ في الدّار لزيدا،و خبر ظرف باشد،و چون مقدّم باشد نيارند، نگويند:انّ لزيدا قائم او في الدّار،براى آن تا حروف متداخل نباشند و دو حرف تأكيد در يك جا مجتمع نباشد.
لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتٰابِ ،تا شما پنداريد كه از كتاب است،يعنى از تورات. وَ مٰا هُوَ مِنَ الْكِتٰابِ ،و آن از كتاب نيست. وَ يَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ ،و گويند:آن از نزديك خداست. وَ مٰا هُوَ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ ،و آن از نزديك خداى نيست.
و در آيت دليل است بر آنكه معاصى از قبل خداى نيست،خلاف آنكه مجبره گفتند و از فعل او نيست،براى آنكه اگر از فعل او بودى[از نزديك او بودى] [١].اگر گويند:چرا نشايد كه من عند اللّه باشد خلقا و فعلا،و از نزديك او نباشد امرا و انزالا؟جواب گوييم:اگر چنين باشد از نزديك او باشد على ابلغ الوجه، نفي كردن كه: وَ مٰا هُوَ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ معنى ندارد.
وَ يَقُولُونَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ ،و بر خداى دروغ مىگويند و مىدانند كه آنچه مىگويند دروغ است.
جويبر گفت از ضحّاك از عبد اللّه عبّاس كه:آيت در هر دو فرقت است- جهودان و ترسايان-كه ايشان در تورات و انجيل تصرّف كردند،و آن را تغيير و تبديل كردند،و آنچه در اين دو كتاب بود از ذكر دين مسلمانى بيفگندند،خداى تعالى بيان فعل ايشان با مؤمنان بگفت: مٰا كٰانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللّٰهُ الْكِتٰابَ وَ الْحُكْمَ وَ النُّبُوَّةَ مقاتل گفت و ضحّاك:مراد به«بشر»عيسى است و به«كتاب»انجيل، و آيت در وفد نجران آمد.عبد اللّه عبّاس و عطا گفتند:مراد به«بشر»محمّد است و به«كتاب»قرآن،و سبب نزول آيت آن بود كه وفد نجران گفتند،و جماعتى از جهودان گفتند [٢]:اى محمّد!همانا تو مىخواهى كه ما تو را پرستيم چنان كه خداى را پرستيد؟خداى تعالى اين آيت فرستاد.رسول-عليه السلام-گفت:معاذ اللّه!مرا به خلاف اين فرستادهاند تا نهى كنم مردمان را ازآنكه بدون خداى كسى را پرستند.
[١] .مج:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.
[٢] .مب،مر:وفد نجران گفتند.