پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٣ - آن روز هم اعمال خود را مىبينند!

١٠- و سپس به هركس آنچه را انجام داده باز پس داده مى‌شود.

١١- در آن روز كه آن طلا و نقره را در آتش جهنم گداخته كرده و با آن پيشانى و پهلوها و پشت‌هايشان را داغ مى‌كنند (و به آنها مى‌گويند) كه اين همان چيزى است كه براى خود گنجينه ساختيد! پس بچشيد چيزى را كه براى خود اندوختيد!

١٢- ... تنها به اعمالتان جزا داده مى‌شويد.

تفسير و جمع‌بندى‌

آن روز هم اعمال خود را مى‌بينند!

در نخستين آيه كه در آخر سوره زلزال آمده است سه بار به مسأله تجسم اعمال اشاره شده، مى‌فرمايد: «در آن روز مردم به صورت گروه‌هاى مختلف از قبرها خارج مى‌شوند تا اعمالشان به آنها نشان داده شود»!.

يَوْمئذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ اشْتاتاً لِيُرَوْا اعْمالَهُمْ‌.

سپس اضافه مى‌كند: «پس هركس به اندازه سنگينى ذرّه‌اى كار خير بجا آورده آنرا مى‌بيند».

فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ‌.

و باز در تعقيب آن مى‌افزايد: «و هركس به اندازه سنگينى ذرّه‌اى كار بد كرده آن را مى‌بيند».

وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً يَرَهُ‌.

«اشْتاتْ» جمع «شتّ» (بر وزن شطّ) به معناى متفرق و پراكنده است‌ [١] و پراكندگى صفوف مردم در آن روز ممكن است به واسطه اين باشد كه هر امتى با امامشان وارد محشر مى‌شوند، يا صفوف بدكاران و نيكو كاران، عالمان و متعلمان، شهيدان و غير شهيدان، هر كدام جداگانه است.

«مِثْقالْ» به معناى سنگينى و «ذرَّه» به معناى اجزاء بسيار كوچك است، لذا گاه به ذرات گرد و غبار و گاه به مورچه‌هاى كوچك تفسير شده است.

ظاهر اين آيات به خوبى نشان مى‌دهد كه نفس اعمال نيك و بد در برابر صاحبان آنها در محشر ظاهر

[١]. تاج العروس فى شرح القاموس ماده «شت» بعضى نيز آن را جمع «شتيت» و بعضى جمع «شتات» دانسته‌اند.