اين واژه در مورد چيزى كه انسان از دهان به بيرون مى‌اندازد اطلاق مى‌شود، و اين كنايه زيبايى است در مورد سخنانى كه از دهان بيرون مى‌آيند، گويى اشيايى هستند كه به خارج پرتاب مى‌شوند.

«رقيبْ» به گفته راغب در مفردات از ماده «رقبه» به معناى «گردن» است و به شخصى كه محافظت و مراقبت از چيزى مى‌كند «رقيب» گفته مى‌شود يا به خاطر اين‌كه به اطراف گردن مى‌كشد، تا از آنچه گرد او مى‌گذرد با خبر گردد، و يا اين‌كه «رقبه» و گردن چيزى را كه تحت محافظت اوست حفظ مى‌كند.

«عَتيدْ» از ماده «عَتاد» (بر وزن جهاد) به معناى مهيا ساختن و ذخيره كردن چيزى قبل از حاجت است، لذا به كسى كه مهياى انجام كارى است «عتيد» گفته مى‌شود. ولى در «مقاييس اللغة» معناى اصلى آن را «زور» و «نزديكى» شمرده است كه نسبت به معناى سابق لازم و ملزوم محسوب مى‌شود.

به هر حال آيا اين دو وصف هر كدام مربوط به يكى از آن دو فرشته است كه يكى مراقب است و ديگرى آماده ثبت و ضبط و نوشتن، يا وصف هر دو است به اين معنا كه هر دو مراقب اعمال آدمى هستند، و هر دو همواره آماده نوشتن.

بعضى از مفسّران معتقدند «رقيب» نام فرشته راست (كه مأمور نوشتن اعمال نيك است) و «عتيد» نام فرشته چپ است (كه مأمور نوشتن اعمال شر مى‌باشد).

ولى از تعبيرات بعضى از مفسّران بر مى‌آيد كه هر دو وصف را براى هر دو فرشته شمرده‌اند، يعنى هر كدام از آنها مراقب است و در عين حال آماده نوشتن.

درباره اين دو فرشته روايات متعددى نقل شده كه بسيار پر معناست، از جمله در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم مى‌خوانيم «هنگامى كه انسان عمل نيكى انجام مى‌دهد فرشته راست پاداشى ده مقابل مى‌نويسد، و هنگامى كه عمل شرى انجام مى‌دهد و فرشته چپ مى‌خواهد آن را ثبت كند فرشته راست مى‌گويد: هفت ساعت به او مهلت ده، و اگر در اين مدت توبه و استغفارى داشته باشد چيزى بر او نمى‌نويسد اما اگر توبه نكند فقط يك گناه براى او مى‌نويسد». [١]

پيام‌هاى تربيتى اين گونه روايات بسيار قوى و روشن است ضمناً اين روايت و پاره‌اى از روايات ديگر نشان مى‌دهد كه كار اين دو فرشته از هم جداست، شرح بيشتر در اين زمينه به خواست خدا در بخش توضيحات خواهيد خواند.

[١]. مجمع البيان، جلد ٩، صفحه ١٤٤، همين مضمون در روح المعانى، جلد ٢٦، صفحه ١٦٤ و تفسير مراغى جلد ٢٦، صفحه ١٦١ آمده است.