پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٨ - ٥- آيا خلود با عدل الهى سازگار است؟!

زننده و بى‌مأخذ روشن مى‌شود.

به علاوه بايد توجه داشت كه عادت كردن انسان به ناراحتى‌ها حدود مرزى دارد، پاره‌اى از ناراحتى‌ها ناراحتى‌هاى جزيى است كه انسان با گذشت زمان به آن خو مى‌گيرد، ولى مثلًا هرگاه آب بدن انسان كم شود از تشنگى رنج مى‌برد و محال است كسى چنان عادت كند كه بدن او نياز به آب نداشته باشد و هرگز تشنه نشود.

٤- آيا خلود نوعى است يا شخصى؟.

در پاره‌اى از تعبيرات نيز ديده مى‌شود كه بعضى خلود را «خلود نوعى» دانسته‌اند نه شخصى، به اين معنا كه نوع «انسان كافر» تا ابد در دوزخ مى‌ماند، ولى اشخاص عوض مى‌شوند، به اين ترتيب كه هريك از آنها مدّت معيّنى در دوزخ مى‌ماند اما چون جاى خود را به ديگرى مى‌دهند بقاى نوع انسان در دوزخ ابدى خواهد بود!.

مفهوم اين سخن آن است كه در آينده نيز خلق ديگرى در دنيا مى‌آيد، بازهم گروهى مسير انحراف را مى‌پيمايند، و باز هم طعمه آتش دوزخ مى‌شوند، و دخول آنها در دوزخ هنگامى خواهد بود كه خلق پيشين از آن نجات مى‌يابند!. [١]

اين سخن نيز با آيات خلود و جاودانگى عذاب كفّار سازگار نيست و مختصر دقّتى در آيات گذشته براى پى بردن به اين ناسازگارى كافى مى‌باشد، چرا كه ظهور يا صريح اين آيات خلود شخصى است، و اين گونه توجيهات به خاطر همان است كه قبلًا اشاره شد، يعنى چون نتوانسته‌اند مشكلات بحث خلود را حل كنند، پناه به اين گونه توجيهات برده‌اند (چون نديدند حقيقت ره افسانه زدند).

٥- آيا خلود با عدل الهى سازگار است؟!

مهمترين اشكالى كه در مسأله خلود مطرح مى‌شود- و در حقيقت اشكال اصلى است مسأله عدم‌

[١]. اين تفسير در پاورقى اسفار، جلد ٩، صفحه ٣٤٨ آمده است.