در هشتمين و آخرين تعبير به گفتگوهاى دلخراش و جانكاهى برخورد مى‌كنيم كه ميان بهشتيان و دوزخيان رد و بدل مى‌شود، و روح دوزخيان را سخت آزار مى‌دهد، مى‌فرمايد: «بهشتيان دوزخيان را صدا مى‌زنند (و به عنوان سرزنش) مى‌گويند: ما آنچه را پروردگارمان وعده داده بود حق يافتيم، آيا شما هم آنچه را پروردگارتان وعده داده بود حق يافتيم، آيا شما هم آنچه را پروردگارتان وعده داده بود حق يافتيد»؟! (وَنادى اصْحابُ الجَنَّةِ اصْحابَ النَّارِ انْ قَدْ وَجَدْنا ما وَعَدَنا رَبُّنا حَقّاً فَهَلْ وَجَدْتُمْ ما وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقاً).

و آنها با يك دنيا شرمندگى و سرافكندگى جواب مى‌دهند: «آرى» (همه حق بود، افسوس كه كه ما گرفتار غرور و غفلت بوديم)! (قالُوا نَعَمْ).

«در اين هنگام ندا دهنده‌اى در ميان آنها ندا مى‌دهد كه لعنت خدا بر ظالمان باد» (فَاذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ انْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمينَ).

اين سخن همچون نمك بر جراحات دل دوزخيان مى‌نشيند و شعله‌هاى آتش درون آنها را افروخته‌تر مى‌كند.

آرى آنها (همان‌گونه كه در آيه بعد از اين آيه آمده) كسانى بودند كه مردم را از راه خدا دور مى‌كردند لذا آن روز از رحمت خدا دورند (لعنت همان دورى از رحمت است).

در اينكه اين‌ مُؤَذِّنْ‌ (ندا دهنده) كيست كه سيطره بر بهشت و دوزخ دارد، و همگان صداى او را مى‌شنوند، و از سوى خدا سخن مى‌گويد؟ در بسيارى از روايات كه شيعه و اهل سنت نقل كرده‌اند آمده است كه او اميرالمؤمنين علي عليه السلام‌ است كه در تمام طول عمرش با ظالمان و ستمگران مبارزه كرد.

عجب اين است كه بعضى از متعصبان كوشيده‌اند كه اين فضيلت را كمرنگ كنند و گفته‌اند معلوم نيست اين كار براى علي عليه السلام فضيلتى باشد!.

در حالى كه روشن است اين مؤذن الهى كه بر بهشت و دوزخ سلطه دارد و پيام خدا را در آن روز به همگان مى‌رساند بايد مقامى بسيار والا و بالا داشته باشد.

***

خلاصه انسان تركيبى از جسم و روح است، و معاد نيز در دو جنبه تحقق مى‌يابد و طبعاً كيفرها و پاداش‌ها نيز دو گانه است، بنابراين دوزخيان نه تنها آلام جسمانى آنها را رنج مى‌دهد، بلكه شايد آلام و