پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٢ - ٤- عذابهاى جسمانى دوزخيان

ثُمَّ يُنْجيهِ). [١]

اين تعبير به خوبى نشان مى‌دهد كه عذاب الهى در آن روز به قدرى هولناك است كه مجرم حاضر مى‌شود تمام سرمايه‌هاى خود، و همه عزيزانش، بلكه تمام مردم جهان را براى نجات خودش فدا كند، (و تعبيرى از اين گوياتر و رساتر نيست) امّا چه سود كه هيچ يك از اينها از او پذيرفته نمى‌شود او گرفتار اعمال خويش و عواقب دردناك آن است.

همين معنا در سومين آيه با تعبير ديگرى منعكس شده است، اشاره به كافرانى كه به حق پشت مى‌كنند نموده، مى‌فرمايد: «خداوند او را به عذاب اكبر مجازات مى‌كند» (فَيُعَذِبَهُ اللَّهُ العذابَ الأكْبَرَ).

عذاب اكبر (سخت‌ترين عذاب‌ها) اشاره به عذاب روز قيامت است در برابر مجازات‌هاى دنيا كه از آن تعبير به «عذاب ادنى» شده چنانكه در آيه ٢١ سوره الم سجده مى‌خوانيم‌ (وَلَنُذِيقنَّهُمْ مِنْ العذابِ الأدنى دونَ عذابِ الاكْبَرِ): «ما به آنها از عذاب ادنى (عذا اين دنيا) پيش از عذاب اكبر مى‌چشانيم».

قابل توجه اينكه گاهى عذاب‌هاى الهى در دنيا نسبت به اقوام گنهكار- مانند قوم لوط چنان شديد بوده كه تمام شهر و آبادى‌ها و زندگى و اجساد آنها را درهم كوبيده است، ولى باز هم اينها در برابر عذاب قيامت عذاب اصغر است و اين امر از شدت فوق‌العاده مجازات‌هاى قيامت خبر مى‌دهد.

در چهارمين آيه گوشه‌اى از عذاب شديد دوزخيان در عبارات ديگرى بيان شده، به منكران قيامت و دادگاه عدل الهى گفته مى‌شود: برويد به سوى همان چيزى كه پيوسته آن را انكار مى‌كرديد «برويد به سوى سايه سه شاخه (از دودهاى خفقان بار آتش دوزخ) سايه‌اى كه نه آرام بخش است و نه جلو

[١]. «فصيله» از ماده‌ «فصل» به معناى جدا شدن است، و در اينجا به معناى عشيره و قبيله‌اى است كه انسان از آن به وجود آمده است.