بعضى از مفسّران مانند مرحوم «طبرسى» در «مجمع البيان» آن را به معناى كنده شدن آسمان‌ها (كرات آسمانى) از جايگاهشان تفسير كرده‌اند كه لازمه آن به هم ريختن نظام، و در نورديدن طومار آنها است. [١]

و گاه مى‌فرمايد وَ اذَا السَّماءُ فُرِجَتْ‌: «در آن هنگام كه آسمان شكافت پيدا كند» (مرسلات- ٩).

ماده «فطر» و «فرج» به يك معنا است، يا تفاوت مختصرى دارد، و لذا به گشوده شدن مشكلات نيز «فرج» گفته مى‌شود كه نقطه مقابل «شدت» و بسته شدن كارهاست.

و گاه تعبير به «فتح» فرموده، چنانكه در آيه ١٩ نبأ مى‌خوانيم‌ وَ فُتِحَتِ السَّماءُ فَكانَتْ ابْواباً: «و آسمان گشوده مى‌شود و به صورت درهاى متعدد در مى‌آيد».

اين تعبير ممكن است اشاره به شكافته شدن آسمان‌ها باشد، چنانكه جمعى از مفسّران گفته‌اند، و در اين صورت هماهنگ با آيات فوق است، يعنى در كرات آسمانى شكاف‌هاى زيادى ظاهر مى‌شود كه گويى سرتاسر آسمان تبديل به درها و روزنه‌هايى گرديده است!

ولى بعضى ديگر آن را بر معناى كنايى حمل كرده و گفته‌اند: منظور گشوده شدن درهاى عالم غيب، و كنار رفتن حجاب‌ها، و ارتباط عالم فرشتگان با عالم انسان‌هاست. [٢]

و گاه مى‌فرمايد: يَوْمَ تَمُورُ السَّماءُ مَوْراً: «در آن روز كه آسمان شديد حركت كند» (طور- ٩).

«مَوْر» (بر وزن قول) گاه به معناى حركت شديد، گاه به معناى حركت دورانى، و گاه به معناى رفت و آمد و اضطراب آمده، و لذا به گرد و غبار كه باد به هر سو مى‌برد «مُور» (بر وزن زور) گفته مى‌شود.

به هر حال اين تعبير به معناى متزلزل شدن كرات آسمانى و به هم ريختن نظام آنها و طبعاً متلاشى شدن است.

و گاه مى‌فرمايد: يَوْمَ تَكُونُ السَّماءُ كَالْمُهْلِ‌: در آن روز كه آسمان همچون فلز گداخته شود»! (معارج- ٨).

مفسّران‌ «مُهْل» را به معناى دُرد خاصى كه در روغن يا صمغ‌هاى درختى ته‌نشين مى‌كند، و گاه به معناى طلا و نقره مذاب تفسير كرده‌اند، و معنى اخير براى تفسير آيه فوق مناسب‌تر است، و به هر حال‌

[١]. «مجمع البيان»، جلد ١٠، صفحه ٤٤٤.

[٢]. تفسير اوّل را طبرسى و فخررازى و بعضى ديگر انتخاب كرده‌اند و تفسير دوّم را علامه طباطبايى در الميزان (ذيل آيه مورد بحث).