اسراف و تبذير به معناى وسيع كلمه نيز از گناهان بزرگ است كه قرآن با اهميت زياد از آنها ياد كرده است در مورد اسراف مى‌فرمايد: وَ انَّ المُسْرِفينَ هُمْ اصْحابُ النَّارِ: «مسرفان اهل آشتند» (مؤمن- ٤٣).

گرچه اين سخن در سوره مؤمن از زبان مؤمن آل فرعون نقل شده، ولى قرآن بر آن صحه نهاده است.

و در مورد تبذير مى‌فرمايد: انَّ المُبَذِّرِيْنَ كانُوا اخْوانَ الشَّياطينِ‌: «تبذير كنندگان هميشه برادران شياطين بوده‌اند» (اسراء- ٢٧) روشن است سرنوشت شياطين و برادرانشان جز گرفتار شدن در كانون- قهر و غضب اهلى يعنى دوزخ نيست. «اسراف» و «سرف» بر وزن (هدف) به گفته بعضى از ارباب لغت به معناى تجاوز از حد و مرز در هر كارى است، هرچند اين واژه بيشتر در مورد تجاوز از حد در هزينه‌ها اطلاق مى‌شود. [١]

به همين دليل مشركان و گناهكارانى كه از حد و مرز الهى تجاوز كرده‌اند در آيات قرآن مسرف شمرده شده‌اند، و حتى كشتار افراد بى گناه نيز نوعى اسراف تلقى شده است.

«تبذير» از ماده‌ «بذر» در اصل به معناى پراكنده ساختن است، و معمولًا در مواردى كه اموال را بدون هدف پراكنده مى‌سازند و به اصطلاح ريخت و پاش مى‌كنند كه نتيجه‌اش اتلاف و تضييع است اطلاق مى‌شود. [٢]

اگر دقيقاً در وضع دنياى امروز و اسراف تبذيرى كه بر آن حاكم است كه نه تنها در مواد غذايى و امكانات مادى بلكه در همه چيز از حد و مرز تجاوز مى‌شود بينديشيم مى‌بينيم اين اسراف و تبذيرها قبل از آنكه جهنم آخرت را موجب گردد جهنم سوزانى در همين دنيا فراهم ساخته است كه صغير و كبير در آتش آن مى‌سوزند و فريادشان به جايى نمى‌رسد، آنگاه تصديق خواهيم كرد كه مجازات اسراف و تبذير بايد آتش دوزخ باشد.

***

٢٣- جرم و گناه‌

در قرآن مجيد تعبيرات كلى و جامعى نيز درباره اوصاف دوزخيان ديده مى‌شود از جمله جرم و گناه است، مى‌فرمايد: وَنَسُوقُ المُجْرِمينَ الى جَهَنَّمَ وِرْداً: «روز قيامت مجرمان را (همچون شتران تشنه‌اى كه‌

[١]. مفردات راغب كلمه سرف.

[٢]. التحقيق في كلمات قرآن الكريم ماده بذر.