پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٥ - ٢- مگر لذت در مقايسه با فقدان نيست؟

پاسخ اين سؤال چندان پيچيده نيست، زيرا بهشتيان از يكسو با اشرافى كه بر اهل دوزخ دارند مى‌توانند حال خود را با آنها مقايسه كنند، هنگامى كه اين تفاوت عظيم را ببينند از نعمت‌هاى بى‌پايانى كه در آن هستند لذّت مى‌برند.

قرآن مجيد ناظر بودن بهشتيان را بر وضع دوزخيان كراراً يادآور شده، در آيه ٥٠ سوره اعراف مى‌خوانيم: وَنادى اصْحابُ النَّارِ اصْحابَ الجَنَّةِ انْ افيضُوا عَلَيْنا مِنَ الماءِ اوْ مِمّا رَزَقَكُمُ اللَّه قالُوا انَّ اللَّه حَرَّمَهُما عَلَى الكافِرِينَ‌: «اهل دوزخ بهشتيان را صدا مى‌زنند كه (محبت كنيد و) مقدارى آب يا از آنچه خدا به شما روزى داده به ما ببخشيد، آنها مى‌گويند خداوند اين‌ها را بر كافران حرام كرده است».

و در آيات سوره صافّات مى‌خوانيم: فَاقْبَلَ بَعَضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسائلُونَ- قالَ قائِلٌ مِنْهُم انّي كانَ لي قَرينٌ ... فَاطَّلَعَ فَرَآهُ في سَواءِ الجَحيم- قالَ تَاللَّه انْ كِدْتَ لَتُرْدِينِ- وَلَوْ لا نِعْمَةُ رَبّي لَكُنْتُ مِنَ المُحْضَرِينَ‌:

«بعضى از بهشتيان رو به بعضى ديگر كرده، سؤال مى‌كنند- يكى از آنها مى‌گويد: من همنشين (گنهكار و بى‌ايمانى) داشتم ... ناگهان نگاه مى‌كند او را در وسط دوزخ مى‌بيند- به او مى‌گويد: به خدا سوگند چيزى نمانده بود كه مرا نيز به هلاكت بكشانى!- و هرگاه نعمت پروردگارم نبود من نيز از احضار شدگان در دوزخ بودم» (صافات- ٥٠ و ٥١ و ٥٥ و ٥٦).

باز در سوره اعراف مى‌خوانيم: و نادى اصْحابُ الجَنَّةِ اصْحابَ النّارِ انْ قَدْ وَجَدْنا ما وَعَدنا رَبُّنا حَقّا فَهَلْ وَجَدْتُمْ ما وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقّاً قالُوا نَعَمْ فَاذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ انْ لَعْنَةٌ اللَّه عَلى الظّالِمِينَ‌:

«اهل بهشت، دوزخيان را صدا مى‌زنند كه ما آنچه را پروردگارمان وعده داده بود همه را حق يافتيم، آيا شما هم آنچه را پروردگارتان وعده داده بود حق يافتيد؟ مى‌گويند بله، در اين هنگام ندا دهنده‌اى در ميان آنها ندا مى‌دهد كه لعنت خدا بر ستمگران باد! (اعراف- ٤٤).

از مجموع اين آيات به وضوح استفاده مى‌شود كه نه ساكنان بهشت از وضع حال دوزخيان بيخبرند و نه ساكنان دوزخ از حال بهشتيان، اطلاع بهشتيان سبب مزيد سرور و نعمت آنهاست، كه در آن عذاب‌هاى دردناك گرفتار نشدند، و در ميان آنهمه نعمت غوطه‌ورند، و به عكس دوزخيان از اين مقايسه رنج مى‌برند.

در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم: «هر انسانى منزلى در بهشت و منزلى در دوزخ دارد، هنگامى كه بهشتيان ساكن بهشت و دوزخيان ساكن دوزخ مى‌شوند كسى صدا مى‌زند اى اهل بهشت نگاه كنيد آنها نگاه به دوزخ مى‌كنند، در اين حال منازل آنها را در دوزخ بالا مى‌آورند و به آنها نشان مى‌دهند و به آنها گفته مى‌شود! اين منازلى است كه اگر معصيت پروردگارتان مى‌كرديد داخل آن‌