در حديث ديگرى از امير مؤمنان علي عليه السلام چنين مى‌خوانيم: (لِكُلِّ شَى‌ءٍ ذِروَةُ وَ ذِرْوَةُ الجنة الفردوس و هي لمحمّد و آل محمّد) «براى هر چيزى محل اعلائى است و محل اعلاى بهشت فردوس است و آن براى محمّد صلى الله عليه و آله و سلم و آل‌محمّد عليه السلام است. [٢]

و بالاخره در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم كه در تفسير اين آيه فرمود: آيه درباره ابوذر و سلمان و مقداد و عمار ياسر نازل شده، (جَعَلَ اللَّه لَهُمْ جَناتُ الفِردوسِ نُزلًا اي مأوى و منَزلًا): خداوند باغ‌هاى فردوس را منزلگاه آنها قرار داده». [٣]

روشن است كه ميان حديث دوّم و سوّم تضادى نيست، چرا كه افراد با ايمان و الا مقامى همچون ابوذر و سلمان و ... كه پيروان راستين محمّد و آل محمّد عليهم السلام هستند در واقع در زمره آنها قرار دارند.

در اينكه‌ «نزلًا» در اينجا چه معنا دارد؟ بعضى آن را به معناى منزلگاه و محل سكونت دانسته‌اند، همان گونه كه در حديث امام صادق عليه السلام به آن اشاره شده است. و بعضى از مفسّران نيز گفته‌اند كه نزل به معناى وسيله پذيرائى است و يا نخستين چيزى كه ميهمان را با آن پذيرائى مى‌كنند، جمع ميان اين دو معناى نيز مانعى ندارد.

***

تعبير ديگر از باغ‌هاى بهشتى كه در سوره واقعه آمده است‌ «جنّاتٌ النَّعيم» است مى‌فرمايد: پيشگامان پيشگام (در ايمان و اعمال صالح) مقربانند آنها در «جنّات النعيم» و باغ‌هاى پر نعمت بهشت قرار دارند.

«جنات» جمع «جنت» است شايد اين تعبير به خاطر آن است كه هريك از بهشتيان جنتى دارند كه مجموعاً جنات مى‌شود و نعيم جمع نعمت است چون بهشت هميشه انواع نعمت‌هاى معنوى و مادى را در بر دارد، نه همچون باغ‌هاى دنيا كه گاه وسيله زحمت است و رنج و درد سر و گاه راحت و نعمت، بعلاوه باغ‌هاى دنيا هر كدام نعمتى دارد نه تمام نعمت‌ها را.

[١]. صحيح بخارى و مسلم (بنا به نقل روح‌المعانى، جلد ١٦، صفحه ٤٧).

[٢]. تفسير برهان، جلد ٢، صفحه ٤٩٥، حديث ٢.

[٣]. تفسير قمى (طبق نقل الميزان ذيل آيه مورد بحث).