پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥١ - آماده براى پرهيزگاران!

ولى مسلماً اين سخن مبالغه است، چنين نيست كه اتفاق نظرى در اين مسأله باشد، ولى به هر حال مفهوم آيه را گروهى از مفسّران چنين مى‌دانند: لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ اليَقينِ لَما الْهاكُمْ التَّكاثُرُ اگر شما علم اليقين داشتيد تفاخر و مباهات بر يكديگر شما را به خود مشغول نمى‌داشت و از خدا و قيامت غافل نمى‌كرد. [١]

بعضى ديگر كه محذوف دانستن جزاء را نادرست ديده‌اند مشاهده و رؤيت را مشاهده علمى و قلبى دانسته‌اند، بنابراين تفسير معناى آيه چنين مى‌شود اگر شما علم اليقين داشتيد به دوزخ ايمان پيدا مى‌كرديد.

روشن است كه هم تفسير اوّل و هم تفسير دوّم مخالف ظاهر اين آيات است، چرا كه هم محذوف بودن جزاء بر خلاف قاعده است و هم تفسير رؤيت به معناى علم. [٢]

بنابراين اگر آيه را صاف و بدون تقدير و حذف معنا كنيم، و هم الفاظ آن را طبق معناى حقيقى تفسير نماييم نتيجه همان تفسير مى‌شود كه در بالا به آن اشاره كرديم و بعضى از مفسّران لااقل به عنوان يك احتمال اين تفسير را پذيرفته‌اند.

در روايات اسلامى نيز تعبيرات روشنى ديده مى‌شود كه با مفهوم اين تفسير هماهنگ است، از جمله داستان معروف جوان با ايمانى است كه در كتاب كافى در حديثى از امام صادق عليه السلام نقل شده كه فرمود:

روزى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نماز صبح را با مردم خواند ناگهان نظرش به جوانى خواب‌آلود در مسجد افتاد، رنگ از چهره‌اش پريده، لاغر اندام و نحيف به نظر مى‌رسيد، پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نامش را برد و فرمود: حالت چگونه است اى جوان! عرض كرد: صبح كردم اى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در حالى كه داراى نيروى يقينم! پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم (از اين سخن در شگفتى فرو رفت و) فرمود: يقين نشانه‌اى دارد، نشانه يقين تو چيست؟

عرض كرد: اى رسول خدا! يقين من همان چيزى است كه مرا در اندوه عميق فرو برده، شب‌ها به عبادت مشغول داشته، و روزها به روزه، و به كلى نسبت به دنيا و آنچه در دنياست بى‌اعتنا ساخته است، گويى عرش پروردگارم را مى‌بينم كه براى حساب برپا شده، و خلايق محشور شده‌اند، و من در ميان آنها هستم، گويى بهشت را مى‌بينم كه اهلش در آن متنعمند، و بر تخت‌ها تكيه زده‌اند، گويى اهل جهنم را مى‌بينم كه‌

[١]. مجمع‌البيان، جلد ١٠، صفحه ٥٣٠.

[٢]. البته‌ «رؤيت» به معناى علم مى‌آيد، ولى اين در صورتى است كه دو مفعول بگيرد در حالى كه آيه چنين نيست، ضمناً بايد توجه داشت كه آيه بعد (ثُمَّ يَرَوُنَّها عَيْنَ اليَقينِ) مى‌تواند اشاره‌اى به قيامت باشد.