به تعبير ديگر اين تعبير اشاره به آينده حتمى است، زيرا همان‌گونه كه گفتيم در ادبيات عرب آينده حتمى (مضارع متحقق الوقوع) را به صورت حال، و گاه به صورت ماضى بيان مى‌كنند.

ولى از آيات سوره انفطار مى‌توان براى تفسير اول كمك گرفت آنجا كه مى‌فرمايد: انَّ الابْرارَ لَفي نَعيم- وَ انَّ الفُجَّارَ لَفي جَحيمٍ- يَصْلَوْنَها يَوْمَ الدِّينَ- وَ ما هُمْ عَنْها بِغائبينَ‌.

«مسلماً نيكان در نعمت‌هاى (بهشتى) هستند- و بدكاران در دوزخند- روز جزا با آن مى‌سوزند- و هرگز از آن غائب و دور نيستند»!.

اين تعبير نشان مى‌دهد كه‌ «صَلْي» (به معناى سوختن با آتش) در قيامت است، ولى هم اكنون دوزخ فاجران را در بر گرفته، هرچند حجاب‌ها مانع سوختن آنها در دنياست، مخصوصاً جمله‌ «وَماهم عنها بغائبين» تأكيد مجددى است بر اين معنا (دقت كنيد).

***

در آخرين آيه منكران قيامت را مخاطب ساخته مى‌فرمايد: اين چنين نيست كه شما مى‌پنداريد، اگر علم اليقين داشتيد قطعاً دوزخ را مى‌ديديد كَلا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ اليَقينِ لَتَرَوُنَّ الجَحيمَ‌.

بعد مى‌افزايد: سپس (در قيامت) آن را به عين اليقين مشاهده خواهيد كرد ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ اليَقينِ‌.

اگر آيه را به همين صورت كه ظاهر آن است معنا كنيم (و به اصطلاح «لو» براى شرط و جزاى آن‌ لَتَرَوُنَّ الجَحِيمَ‌ باشد) مفهومش اين خواهد بود كه صاحبان «علم اليقين» در همين جهان دوزخ را مشاهده مى‌كنند، و لازمه اين سخن آن است كه دوزخ هم اكنون وجود داشته باشد.

مفسّران در تفسير اين آيات طوفانى به پاكرده و هريك راهى را برگزيده‌اند، گويا غالباً نتوانسته‌اند اين معنا را هضم كنند كه اين آيات ممكن است اشاره به شهود دوزخ در دنيا، و سپس مشاهده آن در آخرت باشد.

از يك سو مى‌بينند آيه را نمى‌توان تماماً ناظر به آخرت دانست، چرا كه همه كافران و مجرمان در قيامت دوزخ را مى‌بينند، اين نياز به شرطى ندارد، و لذا گروهى معتقدند كه جزاء شرط در اينجا محذوف است، بلكه فخر رازى ادعاى اتفاق مفسّران را بر اين مطلب دارد. [١]

[١]. فخر رازى، جلد ٣٢، صفحه ٧٨.