پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٣ - به وسعت آسمان و زمين
تفسير و جمعبندى
به وسعت آسمان و زمين
نخستين آيه وسعت بهشت را همانند وسعت آسمان و زمين شمرده، مىفرمايد: «سبقت جوييد به سوى آمرزش پروردگارتان و بهشتى كه پهنه آن همچون پهنه آسمان و زمين است، و آماده شده براى كسانى كه ايمان به خدا و رسولانش داشته باشند» سابِقُوا الى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُها كَعَرْضِ السَّماءِ وَ الْارْضِ اعدَّتْ لِلَّذين آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ.
روشن است كه منظور از «عرض» در اينجا عرض در مقابل طول نيست، بلكه منظور همان مفهوم لغوى يعنى وسعت پهنه است [١] و اينكه جمعى از مفسّران در اينجا به خاطر پيدا كردن طول بهشت به زحمت افتادهاند به خاطر اشتباهى است كه در مفهوم «عرض» مرتكب شدهاند.
بعضى نيز گفتهاند كه اين تعبير جنبه كنايى دارد زيرا بالاترين وسعتى كه به ذهن انسان مىگنجد وسعت آسمان و زمين است و گرنه وسعت واقعى آن از اينها فراتر است.
قابل توجه اينكه، نخست سخن از موهبت و مغفرت و آمرزش الهى مىگويد، و بعد سخن از بهشت با آن وسعتش چرا كه مغفرت يعنى شستشوى از گناه و پاك شدن و لايق قرب پروردگار گشتن حتى از بهشت بالاتر است، بعلاوه تا آن پاكى و غفران حاصل نشود نوبتى به بهشت نخواهد رسيد.
تعبير به سابِقُوا از ماده «مسابقه» اشاره به اين نكته لطيف است كه بهشت و مغفرت آنچنان پر ارزش است كه سزاوار است مؤمنان همانند قهرمانانى كه سعى دارند براى رسيدن به يك هدف بر يكديگر پيشى گيرند، تلاش كنند.
ضمناً اين تعبير نشان مىدهد كه اين دنيا همچون «ميدان مسابقه» است و هدف نهايى آن جهان ديگر مىباشد.
در اينكه منظور «سبقت جستن» در چه چيز است؟ بسيارى از مفسّران انگشت روى مصداقهاى خاصى گذاردهاند، مانند سبقت به سوى «اسلام» يا «هجرت» يا «نمازهاى پنجگانه» يا «جهاد» يا «توبه».
ولى پيداست كه مفهوم آيه مفهوم وسيعى است كه تمام طاعات و اعمال صالح را شامل مىشود، و
[١]. بسيارى از ارباب لغت گفتهاند «عرض» در مقابل «طول» است ولى انكار نكردهاند كه عرض به معناى وسعت نيز آمده، و به گفته «التحقيق في كلمات القرآن الكريم» «معناى اصلى عرض قرار دادن چيزى در برابر ديدگان است، و از آنجا كه انسان در برخورد با اشياء غالباً به عرض آن مىنگرد نه طول آن، اين واژه در معناى مزبور به كار رفته» بنابراين عرض آسمانها و زمين در آيه مورد بحث به معناى تمام وجود آنهاست كه قابل رؤيت و مشاهده مىباشد.