مى‌دانيم سايه درختان لطيف‌ترين و زيباترين سايه‌هاست، نه مانند سايه‌هاى خيمه‌ها و اطاق‌هاى تاريك است، و نه فاقد جريان هوا، و از سوى ديگر رطوبت ملايم برگ‌ها سايه را تلطيف مى‌كند، و بوى خوش درختان و شكوفه‌ها و گل‌ها به آن لطف بيشترى مى‌بخشد.

سايه‌هاى بهشتى هميشگى است، و لذا آرامش انسان را هرگز بر هم نمى‌زند اكُلُها دائمٌ وَ ظِلُّها: «ميوه‌ها و سايه‌هايش دائمى است» (رعد ٣٥).

و گاه از آن تعبير به‌ «ظِلِّ ظَليلْ» شده است مى‌فرمايد وَ نُدْخِلُهُمْ ظِّلًا ظَليلًا «آنها را در سايه‌هايى كه هرگز قطع نمى‌شود وارد مى‌كنيم» (نساء ٥٧). [١]

روى اين جهات روشن مى‌شود كه هواى بهشت مطبوع‌ترين و جالب‌ترين و دل‌انگيزترين هواها است، چنانكه در آيه ١٣ انسان مى‌خوانيم: لايَرَوْنَ فيها شَمْساً وَ لا زَمْهَريْراً: «اين در حالى است كه بهشتيان نه آفتاب سوزان را در آنها مى‌بينند و نه سرما را» [٢] [٣].

***

٣- قصرهاى بهشتى‌

در آيات متعددى از قرآن مجيد نيز اشاره سربسته‌اى به مسكن بهشتيان آمده است، و با تعبيرات مختلفى از آن ياد شده.

در آيه ٧٢ توبه مى‌فرمايد: وَ مَساكِنَ طَيِّبَةً في جَنَّاتِ عَدْنٍ‌ «و مسكن‌هاى پاكيزه‌اى در باغ‌هاى جاويدان بهشت»- همين تعبير در آيه ١٢ صفّ نيز آمده است.

«طَيِّبةَ» معناى بسيار جامعى دارد كه تمام مزايا را شامل مى‌شود در اصل به معناى چيزى است كه مورد پسند و كاملًا دلخواه باشد، و براى انسان «طِيبِ نفس» حاصل شود، و يا زندگى در آن از هر نظر پاك و پاكيزه و شايسته باشد، و به اين ترتيب همه آنچه درباره مسكن مورد انتظار است در اين واژه جمع است!.

[١]. جالب اينكه‌ ظل ظليل‌ به معناى سايه سايه‌دار است كه در مجموع كنايه از سايه كامل و هميشگى و عالى است- در آيات متعدد ديگرى نيز اشاره به مسأله سايه‌ها شده است، مانند رعد ٣٥ پس ٥٦ و مرسلات ٤١.

[٢]. «زمهرير» از ماده «زمهر» به معناى شدّت سرما يا شدت غضب است، و در اينجا معناى اوّل مراد است.

[٣]. همين معنا در آيات ٣٠ واقعه و ٥٦ يس و ٤١ مرسلات نيز آمده است.