است كه نشان مى‌دهد باغ‌هاى بهشتى دائماً آب از كنار درختانش مى‌گذرد، و يا به تعبير ديگر شاخه‌هاى درختانش بر آب‌ها سايه افكنده، و آب‌ها زير آن قرار گرفته است (دقت كنيد).

اين به خاطر آن است كه اولًا آب و درخت وقتى در كنار هم باشد منظره فوق‌العاده جالبى دارد، گويى هر كدام بدون ديگرى ناقص است و كمبود در آن احساس مى‌شود ثانياً طراوت هميشه مخصوص باغ‌ها و درختانى است كه آب مرتباً از كنار آن عبور مى‌كند، اما درختانى كه آب دائم ندارند و گهگاه از خارج، آب براى آنها مى‌آورند آن طراوت و شادابى و سرسبزى را ندارند، اصولًا حيات و زندگى درخت با آب است، و بايد اين مايه حيات هميشه در كنار آن باشد.

جالب اينكه در روايتى آمده است: انَّ انْهارَ الْجَنَّةِ لَيْسَتْ في اخادِيْدَ، انَّما تَجْري عَلى سَطْحِ الجَنَّةِ مُنْضَبِطَةً بِالقُدْرَةِ حَيْثُ شاءَ اهْلُها!: «نهرهاى بهشت در شكاف‌ها و گودى‌ها جريان ندارد، بلكه همه آنها روى سطح زمين قرار گرفته و به قدرت پرودرگار به هر سو كه اهل بهشت اراده كنند جريان پيدا مى‌كنند»!. [١]

عجبتر اينكه نه تنها درختان بهشتى نهرها از زير آنها عبور مى‌كند، بلكه از بعضى آيات مختلف استفاده مى‌شود كه غرفه‌هاى بهشتى نيز روى نهرها بنا شده است، و نهرها از زير آنها جارى است! چنانكه در آيه ٥٨ عنكبوت مى‌خوانيم: وَالذَّينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُبَوِّئَنَّهُم مِنَ الجَنَّةِ غُرْفُاً تَجْري مِنْ تَحتِها الأنْهارُ: «كسانى كه ايمان آوردند و عمل صالح انجام دادند آنها را در غرفه‌هايى از بهشت جاى مى‌دهيم كه نهرها در زير آن جارى است»!. [٢]

***

٢- سايه‌هاى بهشتى‌

در آيات بسيارى اشاره به سايه‌هاى بهشتى شده است از جمله در آيات سوره واقعه مى‌خوانيم: وَ اصْحابُ الْيَمينِ ما اصْحابُ الْيَمينِ- في سِدْرٍ مَخْضُودٍ- وَ طَلْحٍ مَنْضُودٍ- وَ ظِّلٍ مَمْدُودٍ- وَ مَاءٍ مَسْكُوبٍ‌ «و اصحاب يمين چه اصحاب يمينى؟! آنها در سايه درخت سدر بى‌خار قرار دارند، و در سايه درخت طلح پر برگ (طلح درختى است خوشرنگ و خوشبو) و سايه كشيده و گسترده در كنار آبشارها» (واقعه ٢٧ تا

[١]. تفسير قرطبى، جلد ١، صفحه ٢٠٦.

[٢]. همين مضمون در آيه ٢٠ زمر نيز آمده است.