ولى قرائن نشان مى‌دهد كه منظور از «ميزان» وسيله سنجش به معناى عام آن است، زيرا مى‌دانيم هر چيزى وسيله سنجش مناسب خود دارد، وسيله سنجش حرارت را «ميزان الحراره» يا دما سنجش مى‌گويند، و وسيله هوا را «ميزان الهواء» يا «هوا سنج».

بنابراين منظور از ميزان‌هاى سنجش اعمال كسانى هستند كه اعمال نيكان و بدان را با اعمال آنها مى‌سنجند، چنانكه مرحوم علامه مجلسى از شيخ مفيد نقل مى‌كند كه در روايت آمده: إنّ اميرَ الْمُوْمِنينَ وَ الأئمّةَ مِنْ ذُرِّيَّتِهِ عليه السلام هُم الْمَوازينُ‌ «امير مؤمنان و امامان از فرزندان او عليه السلام ميزان‌هاى عدل قيامتند». [١]

در «اصول كافى و معانى الاخبار» نيز از امام صادق عليه السلام نقل شده كه شخصى از معناى آيه فوق سؤال كرد، فرمود: هُمُ الانْبِياءُ وَ الاوْصِياءُ عليه السلام‌ ميزان‌هاى سنجش همان «پيامبران و جانشينان آنها هستند»! [٢]

در يكى از زيارات مطلقه اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌خوانيم: السَّلامُ عَلَى مِيزَانِ الأعْمالِ: «سلام بر ميزان سنجش اعمال»! [٣]

در واقع اين شخصيت‌هاى بزرگ و نمونه، مقياس‌هاى سنجش اعمالند، و اعمال هركس به آن اندازه‌اى كه به آنها شباهت دارد «وزين» است، و آنچه به آنها شباهت ندارد بى وزن يا كم وزن است، حتى در اين جهان نيز اولياء اللَّه نيز مقياس سنجشند ولى در جهان ديگر اين مسأله به مرحله ظهور و بروز مى‌رسد.

و از اينجا روشن مى‌شود كه چرا «موازين» جمع بسته شده است زيرا اين بزرگواران متعددند.

البته روايات و مطالب ديگرى در زمينه «ميزان عمل» داريم كه در بخش توضيحات خواهد آمد.

***

يازدهمين آيه نيز توضيح و تكميلى بر همين بحث ميزان اعمال و سنجش نيك و بد در آن روز است، مى‌فرمايد: «وزن كردن (اعمال) در آن روز حق است، كسانى كه ميزان‌هاى (عمل) آنها سنگين است آنها رستگارند، و كسانى كه ميزان‌هاى (عمل) آنها سبك است كسانى هستند كه سرمايه وجود خود را به‌

[١]. بحارالانوار، جلد ٧، صفحه ٢٥٢.

[٢]. تفسير برهان، جلد ٣، صحفه ٦١- و اصول كافى، جلد ١، صفحه ٤١٩ نظير اين حديث در تفاسير ديگر آمده است.

[٣]. مرحوم محدث قمى در «مفاتيح الجنان» اين زيارت را به عنوان زيارت اول از زيارت مطلقه آورده است.