سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٣٢ - چرايي انتساب پديده ها به خداوند و ساير عوامل

وَدَعَتْنِي الأِسَائَةُ إِلَي الإنَاخَةِ بِفِنَاءِ عِزِّکَ، وَحَمَلَتْنِي المَخَافَةُ مِنْ نِقْمَتِکَ عَلَي التَّمَسُّکِ بِعُرْوَةِ عَطْفِکَ؛ همانا گناهان بي‌شمار، مرا ناگزير ساخته که به دامان عفوت چنگ آويزم؛ و خطا‌هاي بي‌شمار، مرا محتاج ساخته که از درهاي لطف و بخششت گشايش طلبم؛ و کردار زشت، مرا واداشته که در بارگاه بزرگواري و عزتت فرود آيم؛ و ترس از انتقام تو، مرا واداشت که به حلقة عطوفت و مهرت چنگ زنم.

چرايي انتساب پديده‌ها به خداوند و ساير عوامل

دربارة اين سخن امام(عليه السلام) که گناهان، ايشان را ناگزير ساخته و واداشته که به خداوند پناه آورند، اين پرسش مطرح مي‌شود که چگونه گناهاني که موجب عذاب ابدي است، انسان را وامي‌دارد تا به خداوند پناه برد؟ پيش از پاسخ به اين پرسش مطلبي را بيان مي‌کنيم که در جاي‌جاي معارف الهي کاربردي فراوان دارد، و آن اينکه در قرآن و روايات، گاه امري به خداوند نسبت داده شده است و گاه به فرشتگان و گاه به خود انسان‌ها. حال براي کساني که آشنايي چنداني به فرهنگ قرآن و روايات ندارند، اين پرسش مطرح مي‌شود که چرا خداوند در جايي پديده‌اي را به خود نسبت مي‌دهد و خود را علت آن معرفي مي‌کند؛ در جاي ديگر، آن را به فرشتگان نسبت مي‌دهد و آنان را علت آن پديده معرفي مي‌کند و در جاي ديگر همان پديده را به انسان‌ها استناد مي‌دهد و آنان را علت برمي‌شمارد؟ براي نمونه، خداوند در برخي از آيات قرآن اجل انسان‌ها و گرفتن جان آنها را به خود نسبت مي‌دهد و مي‌فرمايد:

اللَّهُ يَتَوَفَّى الأنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الأخْرَى إِلَى أجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ