سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥٣ - معاني ولايت و مشتقات آن در قرآن

گفتار سي‌و‌نهم

جستاري در مفهوم و گستره ولايت

معاني ولايت و مشتقات آن در قرآن

چنان‌كه گذشت، امام سجاد(عليهم السلام) در بيان نوراني خود از خداوند خواستند كه ايشان را در شمار كساني قرار دهد كه براي مقام قرب و ولايتش برگزيده است. دربارة مقام قرب الهي سخن گفتيم و در اين مقال در حد ميسور به مفهوم ولايت الهي مي‌پردازيم. مادة «و ـ ل ـ ي» و مشتقات آن و ازجمله واژة «ولايت» در فرهنگ اسلامي و به‌خصوص در آموزه‌هاي مكتب تشيع كاربرد فراواني دارد و مسئلة ولايت در مكتب تشيع جايگاه ويژه‌اي گرفته است. در قرآن ٢٣٣ بار مشتقات مادة «و ـ ل ـ ي»‌ استعمال شده است. از اين تعداد ١١٠ بار به‌صورت فعل (ماضي، مضارع و امر) و ١٢٣ بار به‌صورت اسم آمده است كه عبارت‌اند از وليّ (٤٤ مورد)، أولياء (٤٢ مورد)، ولايت (٢ مورد)، مَوْلي و مَوالي (٢١ مورد)، أوْلي (١١ مورد) و وَال، مَوُلِّي و أوْلَيان (هركدام يك مورد). ولايت در لغت به‌معناي نصرت، سرپرستي، تدبير و تصرف در اشيا و قرب است.

با توجه به آنكه در مواردي واژه‌اي مشتقات و معاني گوناگوني دارد و گاه استعمال يك واژه در معاني گوناگون به‌صورت اشتراك لفظي و گاهي به‌صورت اشتراك معنوي است، همچنين برخي كاربردهاي معنايي، حقيقي و برخي مجازي هستند و همچنين